Ρωμιοσύνη, Γιάννης Ρίτσος

Σας παραπέμπω σε δυο ενδιαφέρουσες ιστοσελίδες σε σχέση με τη "Ρωμιοσύνη" του Γιάννη Ρίτσου. Στην πρώτη υπάρχουν: η δομή του έργου, αποσπάσματατα, γενική θεώρηση και πολλά άλλα. Στη δεύτερη υπάρχει ολόκληρο το έργο προς ανάγνωση και τέρψη! Στην τρίτη παραπομπή ακούγεται από το Youtube ο Ρίτσος ν' απαγγέλλει αποσπάσματα της Ρωμιοσύνης. Τέλος σας παραπέμπω σ' ένα blog αφιερωμένο στο Ρίτσο, με αποσπάσματα από το έργο του, φωτογραφίες, κ.τ.λ.
Δική μου πρόταση: απολαύστε τα όλα!

users.sch.gr/papangel/sch/lit/ko.ritsos1.htm

www.phys.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/giannhs_ritsos/rwmiosynh.htm


www.youtube.com/watch?v=UVbsCkRE5tM

afiseme.blogspot.com/

Ρατσισμός

Αυτό ήταν το ποίημα προτάθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη ως το καλύτερο του 2006.
Για τους περισσότερους Άγνωστο. Όμως η διαχρονική του αξία ενάντια στο ρατσισμό τεράστια!
Γραμμένο από ένα παιδί από την Αφρική.



Όταν γεννιέμαι, είμαι μαύρος
Όταν μεγαλώσω, είμαι μαύρος
Όταν κάθομαι στον ήλιο, είμαι μαύρος
Όταν φοβάμαι, είμαι μαύρος
Όταν αρρωσταίνω, είμαι μαύρος
Κι όταν πεθαίνω, ακόμα είμαι μαύρος

Κι εσύ λευκέ άνθρωπε...

Όταν γεννιέσαι, είσαι ροζ
Όταν μεγαλώνεις, γίνεσαι λευκός
Όταν κάθεσαι στον ήλιο, γίνεσαι κόκκινος
Όταν κρυώνεις, γίνεσαι μπλε
Όταν φοβάσαι, γίνεσαι κίτρινος
Όταν αρρωσταίνεις, γίνεσαι πράσινος
Κι όταν πεθαίνεις, γίνεσαι γκρι

Και λες εμένα έγχρωμο;

ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΣΧΟΛΕΙΟ - ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΘΛΙΨΗ

Σάββατο, Σεπτέμβριος 13, 2008

*Το σχολείο της χαμένης νιότης...**
**Kαλημέρα Σχολείο - Καλημέρα Θλίψη**

/Γράφει ο Αλέξανδρος Πιστοφίδης/

Άνοιξαν τα σχολεία. Για κάποιους ένα ευχάριστο και μοναδικό γεγονός, για τους περισσότερους θλιβερό.
Σε μια μακρινή χώρα, στη Φινλανδία, που εδώ και μια δεκαετία οι μαθητές της βγαίνουν πρώτοι σε όλες τις διεθνείς αξιολογήσεις του ΟΟΣΑ(οι δικοί μας τελευταίοι), γιορτάζουν τις μέρες αυτές. Γιορτάζουν, γιατί μετά από δύο μήνες διακοπών βρέθηκαν ξανά με τους συμμαθητές και δασκάλους φίλους τους, στη μικρή κοινότητα του σχολείου τους.

Στη Φινλανδία, στα πολυθέσια και ολοήμερα σχολεία θα βρεις παιδιά από 8 μηνών μέχρι 16 ετών. Όταν εργάζονται και οι δύο γονείς μπορούν να αφήσουν το 8 μηνών και άνω παιδί τους στο σχολείο μαζί με τα μεγαλύτερα αδερφάκια του. Στη μικρή κοινότητα του σχολείου θα βρεις παιδιά με ειδικές ανάγκες, αφού, σκοπίμως, δεν υπάρχουν ειδικά ιδρυματικά-σχολεία.
Θα βρεις βρέφη, να μαθαίνουν από μικρά να συνυπάρχουν με μεγάλους και αναπήρους, όπως στην κοινωνία των μεγάλων, καλλιεργώντας το αίσθημα της ευθύνης και της αλληλεγγύης των μεγάλων παιδιών προς τα μικρότερα και προς τα διαφορετικά.

Στη Φινλανδία γιορτάζουν, γιατί θα βρεθούν πάλι σε σχολεία με σύγχρονα εργαστήρια και αμφιθέατρα, με κλειστά γυμναστήρια και πισίνες, με ειδικές αίθουσες χαλάρωσης και σάουνας, με εστιατόρια με το δωρεάν φαγητό και το σημαντικότερο, γιατί θα μάθουν και θα δημιουργήσουν γνώση με τους δασκάλους φίλους τους, παίζοντας, συζητώντας και μελετώντας διάφορα βιβλία και όχι ένα υποχρεωτικό σε κάθε μάθημα, όπως στην Ελλάδα.
(Οι δάσκαλοί μας, ακόμη και να θέλουν να πάρουν πρωτοβουλίες δημιουργικής μάθησης δεν μπορούν. Είναι υποχρεωμένοι να δουλέψουν με συγκεκριμένα βιβλία με έναν στόχο: «να βγει όπως-όπως η ύλη», αποστηθισμένη βεβαίως).

Τα παιδιά στη Φινλανδία, στις πρώτες έξι τάξεις, κάνουν συχνά τεστ, όχι όμως για να βαθμολογηθούν (να τιμωρηθούν όπως τα ελληνόπουλα) αλλά για να διαπιστωθούν οι αδυναμίες τους, ώστε να τους παρασχεθεί εξατομικευμένη ενισχυτική διδασκαλία. Η φιλοσοφία τους είναι, «η βαθμολογία αποθαρρύνει και ωθεί ακόμη περισσότερο στην άρνηση μάθησης τον κακό μαθητή, ενώ επιβραβεύει τον καλό μαθητή, που έτσι κι αλλιώς δεν χρειάζεται την επιβράβευση».

Τα παιδιά στη Φινλανδία μπορούν ήδη από τις πρώτες τάξεις, να επιλέξουν ακόμη και το ημερήσιο πρόγραμμά τους. Ένα παιδί της δευτέρας δημοτικού, μπορεί μια ημέρα να επισκεφτεί κάποιο μάθημα της τρίτης ή ακόμη και της πρώτης, αν νομίζει πως αυτό χρειάζεται περισσότερο. Τα παιδιά στη Φινλανδία αλλά και σε πολλές άλλες χώρες, που το εκπαιδευτικό τους σύστημα είναι ανάμεσα σε εκείνο των πρώτων πέντε στον κόσμο, όπως στην Ιαπωνία, Κορέα και Καναδά, όταν έχουν τεστ στα μαθηματικά, φυσική, χημεία, ακόμη και στη γλώσσα τους, επιτρέπεται να έχουν μαζί τους βοήθημα (βιβλίο με τους μαθηματικούς, φυσικούς, χημικούς τύπους και λεξικό γλώσσας).

Οι παιδαγωγοί τους δεν έχουν κανένα λόγο να απαιτήσουν από τα παιδιά να μάθουν απ’ έξω πράγματα, που μετά από μερικές εβδομάδες δε θα θυμούνται. Αυτό που τους ενδιαφέρει είναι να μάθουν τα παιδιά τους να σκέπτονται λογικά, με κριτική αναλυτική σκέψη, κατανοώντας περίπλοκα νοήματα και αλληλοσυσχετισμούς. Με λίγα λόγια, τους ενδιαφέρει να αγαπήσουν τα παιδιά τη μάθηση και το βιβλίο για να συνεχίσουν να μαθαίνουν μόνα τους.
Με το ζόρι δε μαθαίνει κανείς. Με το ζόρι μπορείς μόνο να αποστηθίσεις ξένη γνώση, για λίγο καιρό.

Όταν το απόγευμα, μετά την ενισχυτική διδασκαλία, οι Φιλανδοί μαθητές πάνε στο σπίτι, αφήνουν τη σάκα με τα βιβλία στο σχολείο. Όλη η υπόλοιπη ημέρα τους ανήκει. Χαίρονται την παιδικότητά τους. Τεστ για το σπίτι απαγορεύονται. Η λέξη φροντιστήριο δεν υπάρχει ούτε στο λεξικό τους.
Είναι πρώτα στην Ευρώπη στην ανάγνωση εξωσχολικών βιβλίων και τελευταία σε τηλεθέαση.

Τα ελληνόπουλα τρέχουν από φροντιστήριο σε φροντιστήριο σαν κουρδιστά πορτοκάλια. Το μόνο που τους μένει μετά, είναι να καθίσουν εξαντλημένα μπροστά στην τηλεόραση μέχρι να τους πάρει ο ύπνος. Σε καμιά άλλη χώρα του κόσμου δε βλέπεις παιδιά με τσάντες να κυκλοφορούν μέχρι τα μεσάνυχτα τρέχοντας σαν τον Βέγγο να προλάβουν το επόμενο μάθημα αποστήθισης, προς μεγάλη ικανοποίηση των φροντιστηρίων. Είναι δυνατόν αυτά τα τραύματα της χαμένης παιδικότητας να μην έχουν βαθιές και μακροχρόνιες ψυχικές συνέπειες;

Τα περισσότερα ελληνόπουλα πάνε άκεφα σε άθλια δημόσια σχολεία, που μοιάζουν σαν γκαράζ αυτοκινήτων. Θα συναντήσουν δασκάλους, στην πλειονότητά τους σκυθρωπούς και δίχως όρεξη, που από τότε που τελείωσαν τις σπουδές τους δεν έχουν ανοίξει βιβλίο. Θα συναντήσουν δασκάλους, για τους οποίους η λέξη εξατομικευμένη προσέγγιση μαθητή με ιδιαίτερα προβλήματα, υπάρχει μόνο στα λεξικά. Θα πρέπει να αποστηθίσουν κακογραμμένα βιβλία πάνω στα οποία θα εξεταστούν. Όποιος έχει την καλύτερη μνήμη ή τις καλύτερες τεχνικές αποστήθισης, όχι απαραίτητα και το καλύτερο μυαλό, θα επιβραβευθεί. Οι κακοί μαθητές θα τιμωρηθούν και θα σπρωχθούν στη μαθησιακή άρνηση. Η μαθητική διαρροή στη χώρα μας, σε κάποιες περιοχές ξεπερνά το 30% , ενώ στη Φινλανδία είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Η απάντηση της υπουργού παιδείας τους είναι: «είμαστε μια μικρή χώρα και δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάσουμε ούτε έναν μαθητή».

Γιατί αλήθεια συμβαίνουν όλα αυτά τα τραγικά, στο σημαντικότερο τομέα μιας χώρας όπως είναι η παιδεία, από την οποία εξαρτώνται όλα τα άλλα; Γιατί βασανίζουμε δίχως λόγο ότι πολυτιμότερο έχουμε, τα παιδιά μας; Γιατί, ενώ πληρώνουμε τα περισσότερα λεφτά στον κόσμο για την παιδεία (στην παραπαιδεία των φροντιστηρίων), έχουμε μια τόσο άθλια δημόσια παιδεία;

Την απάντηση μας την έδωσε πριν λίγες ημέρες ο κος Βουλγαράκης: «υπάρχουν βουλευτές που τα δίδακτρα που πληρώνουν για τα παιδιά τους στα ιδιωτικά σχολεία είναι περισσότερα από τα εισοδήματα που δηλώνουν στο πόθεν έσχες»!!!
Κυβερνώντες και εξουσιάζοντες, που στέλνουν τα παιδιά τους σε πανάκριβα ιδιωτικά σχολεία, δεν έχουν κανένα λόγο να δώσουν λεφτά στη δημόσια παιδεία, όπως δεν έχουν κανένα λόγο να δώσουν λεφτά για τη δημόσια υγεία αφού αν χρειαστεί, οι ίδιοι και τα παιδιά τους θα πάνε στο Memorial.
Αυτή είναι η μοναδική εξήγηση και καμία άλλη για τα άθλια δημόσια σχολεία μας. Όλα τα άλλα είναι δικαιολογίες προς βλάκες!

Στη Φινλανδία, ο γιος του πρωθυπουργού, του προέδρου της ΝΟΚΙΑ, του θυρωρού της πολυκατοικίας και του χασάπη της γειτονιάς πάνε στο ίδιο δημόσιο σχολείο. Γι’ αυτό και έχουν κάθε λόγο να δίνουν τα διπλάσια ακριβώς λεφτά από εμάς, γύρω στο 7% του ΑΕΠ, για την παιδεία τους. «Βάση της εκπαίδευσής μας είναι η ισότητα όλων στο σχολείο», λέει η υπουργός τους. Οι Φιλανδοί αγαπούν την πατρίδα τους, όχι ακροδεξιά και θεωρητικά σαν μια αφηρημένη ιδέα, αλλά σαν ζωντανό οργανισμό. Γι' αυτούς πατρίδα είναι πάνω απ' όλα ο λαός τους, οι άνθρωποί τους, τα παιδιά τους.

Ανάπτυξη παραγράφου

• Με παραδείγματα (με επεξηγήσεις)
Με την αλλαγή των κοινωνικών συνθηκών αλλάζουν και οι αντιλήψεις μας. Στις συνθήκες της δουλοκτητικής εποχής, όταν η παραγωγή υλικών αγαθών στηριζόταν κυρίως στην εργασία των δούλων, η δουλεία θεωρούνταν φυσικός και δίκαιος θεσμός…
• Με σύγκριση και αντίθεση ( με ομοιότητες και διαφορές)
Το δοκίμιο ενώ έχει αρκετά στοιχεία κοινά με τα λογοτεχνικά και μη λογοτεχνικά κείμενα, δεν ταυτίζεται με κανένα. Το κοινό που έχει με τη λογοτεχνία είναι….Η διαφορά του αφορά κυρίως… Από την άλλη το δοκίμιο έχει ομοιότητες αλλά και διαφορές με τα μη λογοτεχνικά είδη….
• Με αιτιολόγηση
Θα ήταν επικίνδυνο σφάλμα να στηριχτούμε σήμερα πάνω στην άποψη ότι ο πυρηνικός πόλεμος μπορεί να αποφευχθεί ή να προληφθεί με το πυρηνικό αδιέξοδο ή την ισορροπία του τρόμου. Πρώτο, γιατί η τεχνολογία μπορεί να καταστρέψει αυτήν την ισορροπία. Έπειτα η ισορροπία γίνεται όλο και πιο ασταθής…Τέλος…
• Με ορισμό
Πολιτισμός είναι το σύνολο των επιτευγμάτων του ανθρώπου. Όλα τα αγαθά που έχουν σχέση με την τεχνική, την…, είναι προϊόντα του πολιτισμού. Σε αυτά πρέπει να προστεθούν τα ιδεώδη που διαμορφώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου, ο…, καθώς και τα… που πραγματοποιήθηκαν στους επιμέρους τομείς προόδου.
• Με διαίρεση ( κομμάτιασμα του όλου στα μέρη του)
Τον πολιτισμό τον διαιρούμε συνήθως σε τεχνικό και πνευματικό. Ο τεχνικός πολιτισμός περιλαμβάνει…. Στην έννοια του πνευματικού πολιτισμού μπορούμε να περιλάβουμε…
• Με αίτια και αποτελέσματα
Η κατάργηση της σύγχρονης δουλείας οφείλεται στις ίδιες αιτίες που προκάλεσαν και την κατάργηση της αρχαίας δουλείας. Η πρώτη αιτία ήταν… Η δεύτερη ήταν πως οι δούλοι…
• Με αναλογία ( εκτενής παρομοίωση με κάτι που μας είναι γνωστό)
Το εμπόδιο στη γραπτή επικοινωνία μπορεί να υπερνικηθεί με το καλό γράψιμο και το σωστό διάβασμα. Μπορεί ο συγγραφέας να μας προσφέρει ένα καλοδουλεμένο και σαφές κείμενο, για να επικοινωνήσει άμεσα μαζί μας, αλλά μόνη της η προσπάθεια αυτή δεν αρκεί· πρέπει κι εμείς να κάνουμε το άλλο μισό του δρόμου. Ως αναγνώστης πρέπει να σκάβουμε τη σήραγγα της επικοινωνίας από τη δική μας πλευρά….

Παραθετικά

• Ο περιφραστικός σχηματισμός είναι ο πιο κοινός και συνηθισμένος.
Μονολεκτικό τύπο συγκριτικού δεν έχουν τα επίθετα που λήγουν σε:
-ής, -ιά, -ί (καφετής - καφετιά - καφετί -» πιο καφετής)
-ης, -α, -ικο (ζηλιάρης - ζηλιάρα - ζηλιάρικο -» πιο ζηλιάρης)
-άς, -ού, -άδικο /-ής, -ού, -ήδικο /-άς, -ού, -ούδικο (φωνακλάς - φωνακλού -φωνακλάδικο - πιο φωνακλάς, γουρλής - γουρλού - γουρλήδικο — πιο γουρλής, υπναράς - υπναρού- υπναρούδικο —» πιο υπναράς).
• Μονολεκτικό τύπο συγκριτικού δεν έχουν, επίσης, τα άκλιτα και οι μετοχές.
• Ορισμένα επίθετα σε -ος σχηματίζουν το συγκριτικό και με κατάληξη -ότερος
και με κατάληξη -ύτερος: γλυκός -» γλυκότερος/γλυκύτερος, κοντός - κοντό-
τερος/κοντύτερος, χοντρός -» χοντρότερος/χοντρύτερος.


Ο απόλυτος υπερθετικός σχηματίζεται και έτσι: πολύ/ πολύ πολύ + θετικός βαθμός. π.χ. δυνατός — πιο δυνατός —* πολύ δυνατός / πολύ πολύ δυνατός.

Ελλειπτικά παραθετικά

άνω (επίρρ.) ανώτερος ανώτατος
κάτω (επίρρ.) κατώτερος κατώτατος
άπω (επίρρ.) απώτερος απώτατος
έσω (επίρρ.) εσώτερος εσωτατος
ένδον (επίρρ.) ενδότερος ενδότατος
υπέρ (πρόθ.) υπέρτερος υπέρτατος
— προτιμότερος -
— πρωτύτερος -
_ μεταγενέστερος -
— προγενέστερος -
— - φίλτατος
- - ύψιστος/ Υψιστος
— - ύπατος
- - Μεγαλειότατος

Ανώμαλα παραθετικά

Απλός Απλούστερος/πιο απλός Απλούστατος/πολύ απλός
Γέρος Γεροντότερος/πιο γέρος
Κακός Χειρότερος/πιο κακός Χείριστος/κάκιστος/πολύ κακός
Καλός Καλύτερος/πιο καλός Άριστος/κάλλιστος/πολύ καλός
Λίγος Λιγότερος/πιο λίγος Ελάχιστος/πολύ λίγος
Μικρός Μικρότερος/πιο μικρός Ελάχιστος/πολύ μικρός
Μεγάλος Μεγαλύτερος/πιο μεγάλος Μέγιστος/πολύ μεγάλος
πολύς Περισσότερος/πιο πολύς Πλείστος/πάρα πολύς

Αντωνυμίες

Κτητικές αντωνυμίες
-(α' πρόσωπο) δικός μου/δικός μας, δική μου/δική μας, δικό μου/δικό μας
-(β' πρόσωπο) δικός σου/δικός σας, δική σου/δική σας, δικό σου/δικό σας
-(γ' πρόσωπο) δικός τον/δικός τους, δική τον/δική τους, δικό τον/δικό τους.
Ως κτητικές αντωνυμίες λειτουργούν και οι αδύνατοι τύποι των προσωπικών αντωνυμιών έπειτα από ουσιαστικό.
Οριστικές αντωνυμίες
-ο ίδιος, η ίδια, το ίδιο
-μόνος, μόνη, μόνο (το επίθετο χωρίς άρθρο, και συνοδευόμενο από τη γενική των αδύνατων τύπων της προσωπικής αντωνυμίας)
Αυτοπαθείς αντωνυμίες-του εαυτού μου (α' πρόσωπο), τον εαυτού σον (β' πρόσωπο), τον εαυτού τον (γ
πρόσωπο)
Ερωτηματικές αντωνυμίες
-ποιος, ποια, ποιο
-πόσος, πόση, πόσο
-τι (άκλιτο)
Αόριστες αντωνυμίες
-ένας, μία/μια, ένα. Διακρίνεται από το αόριστο άρθρο, αφού εκείνο συνοδεύει πάντα ουσιαστικό, και από το απόλυτο αριθμητικό, αφού εκείνο προσδιορίζει τη διαφορά της μονάδας από τα πολλά.
-κανένας, καμία/καμιά, κανένα
-κάποιος, κάποια, κάποιο
-άλλος, άλλη, άλλο
-κάμποσος, κάμποση, κάμποσο
-μερικοί, μερικές, μερικά
-καθένας, καθεμιά, καθένα
-κάτι, κατιτί (άκλιτα)
-τίποτε/τίποτα (άκλιτα)
-ο (η, το) δείνα - ο (η, το) τάδε (άκλιτα)
Αναφορικές αντωνυμίες
-ο οποίος, η οποία, το οποίο
-όποιος, όποια, όποιο
-όσος, όση, όσο
-που. Αντικαθιστά το οποίος, οποία, οποίο, όχι όμως όταν αυτό συνοδεύεται από πρόθεση. Δεν μπορεί να αντικατασταθεί από το επίρρημα όπου. Προσοχή να μη συγχέεται με το τονιζόμενο ερωτηματικό πού και τον άτονο σύνδεσμο που.
-ό,τι. Προσοχή να μη συγχέεται με τον ειδικό σύνδεσμο ότι.
Δεικτικές αντωνυμίες
-αυτός, αυτή, αυτό (δηλώνει το χρονικά και τοπικά κοντά)
-εκείνος, εκείνη, εκείνο (δηλώνει το χρονικά και τοπικά μακριά)
-τέτοιος, τέτοια, τέτοιο (δείχνει την ποιότητα του ουσιαστικού)
-τόσος, τόση, τόσο (δείχνει την ποσότητα του ουσιαστικού)
-(ε)τούτος, (ε)τούτη, (ε)τούτο (δηλώνει το πολύ κοντά, που μπορούμε να το αγγί-
ξουμε)

Μεταβατικά Αμετάβατα ρήματα

Να χαρακτηρίσετε τα ρήματα ως μεταβατικά ή αμετάβατα, και τα μεταβατικά ως μονόπτωτα ή δίπτωτα αντίστοιχα. Να υπογραμμίσετε τα αντικείμενα , εκεί που νομίζετε ότι υπάρχουν:
• Κλείσε την πόρτα, γιατί φυσάει.
• Φύσα τη φωτιά δυνατά.
• Καθώς γύριζα τις σελίδες του περιοδικού, βρήκα μια δυσάρεστη είδηση.
• Ζει μόνος του τα τελευταία χρόνια.
• Φυσάει πολύ, ιτιά λυγίζει.
• Ο ήλιος λάμπει σήμερα.
• Μου ξέφυγε μια καλή ευκαιρία.
• Ήταν ντυμένη μαύρα, γιατί πενθούσε.
• Άνοιξε να μπούμε.
• Ταξιδεύω με τρένο, όταν μένω στην πόλη.


Να υπογραμμίσετε τα αντικείμενα των ρημάτων στα παραδείγματα που ακολουθούν και να επισημάνετε τον τρόπο εκφοράς τους ( πτώση, εμπρόθετο, δευτερεύουσα πρόταση):
• Με ρώτησε κάτι.
• Ο καθηγητής εξετάζει το Θόδωρο μαθηματικά.
• Μ' αυτό τον τρόπο τους έδειξαν την εμπιστοσύνη τους.
• Της ζήτησαν συγνώμη για την ανάρμοστη συμπεριφορά τους.
• Θ' αποδείξω σ' εσένα ότι έχω απόλυτο δίκιο.
• Μου ξέφυγε μια καλή ευκαιρία.
• Πιστεύω πολύ στην προσωπική επαφή.
• Του απέδειξε ο πατέρας του πως δεν έχει δίκιο σ’ αυτήν την περίπτωση.
• Είναι καλύτερο να χωρίζετε το βιογραφικό σημείωμα σε πολλές ενότητες.
• Η οδήγηση σε εξαναγκάζει σε διαρκή εγρήγορση.
• Το δωμάτιο ήταν στενό και μικρό και δεν είχε καθόλου παράθυρα.
• Έπαιζε τάβλι με όποιον έβρισκε μπροστά του.
• Ο Πέτρος έμοιαζε πολύ του πατέρα του.
• Θα διαβάσω όσο χρειάζεται.
• Ρώτησα την τάξη αν ο Κώστας ήρθε σήμερα στο σχολείο.
• Θα κάνει ό,τι του ζητήσεις.
• Παίζει καλό παιγνίδι συνήθως.
• Μου έδειξε τους βαθμούς του.
• Σήμερα θα εξετάσω τους μαθητές αρχαία ελληνικά.
• Ο Γιάννης διδάσκει τον Πέτρο χορό.
• Του έχω εμπιστοσύνη.
• Κάνεις κακό του εαυτού σου.
• Ζήτησα απ’ αυτόν βιβλία.

Επιρρηματικοί προσδιορισμοί

Επιρρηματικοί προσδιορισμοί

1. ονομάζονται τα λεκτικά σύνολα που συμπληρώνουν την έννοια του ρήματος, ώστε να γίνει πιο σαφής
2. συμπληρώνουν την έννοια
• Ενός επιθέτου: ο Γιάννης είναι πολύ ωραίος
• Ενός επιρρήματος: Ο Γιάννης ξύπνησε πολύ νωρίς
• Ενός ουσιαστικού: κινήθηκε ήρεμα προς την έξοδο
3. Μορφή των επιρρηματικών προσδιορισμών
• Μονολεκτικοί: γύρισε τραγουδώντας
• Περιφραστικοί: έχουν τη μορφή: προθετικά σύνολα:έκλεισε την πόρτα με δύναμη, επίρρημα +επίρρημα:περπατούσε σιγά σιγά, επίρρημα+ προθετικό σύνολο: φωνάζαμε έξω από το σχολείο, έναρθρη πτώση:θα δειπνήσουμε το πρωί, δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις: είχα διαβάσει τόσο καλά, ώστε δε με προβλημάτισε καμιά ερώτηση, διπλή πτώση: στάθηκε άκρη άκρη.
4. Εκφράζουν
• Τόπο: έλα εδώ
• Χρόνο:θα περάσω αύριο
• Αιτία:έκλαψε από χαρά
• Σκοπό: μαζεύω χρήματα για να πάω διακοπές
• Αποτέλεσμα: ήταν τόσο αφηρημένος, που δε με είδε
• Εναντίωση, παραχώρηση: θα έρθω αν και είμαι κουρασμένη
5. Τα προθετικά σύνολα δε λειτουργούν μόνο ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί αλ-λά και ως αντικείμενα. Τα προθετικά σύνολα που είναι επιρρηματικοί προσδιορισμοί μπορούν να αντικατασταθούν με ένα επίρρημα και απαντούν σε ερωτήματα όπως: πού, πότε, γιατί, για ποιο σκοπό, με ποιο τρόπο κ.α.: δείχνω σε έναν ξένο το δρόμο (αντικείμενο) ενώ : ζω στην πόλη (επιρ. προσδ.)

κατάργηση του πολυτονικού συστήματος

Hταν 23 Νοεμβρίου του 1981, ο πρώτος μήνας της κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου, όταν θεσπίστηκε με το προεδρικό διάταγμα 297/1982 (που ακολούθησε) το μονοτονικό σύστημα ορθογραφίας, τόσο στη διοίκηση όσο και στην εκπαίδευση. Σύμφωνα με αυτό καταργούνται τα δυο πνεύματα (ψιλή και δασεία, όσοι δεν τα θυμούνται) και οι δυο από τους τρεις ΕΠΙΣΗΜΟΥΣ τόνους, στην πραγματικότητα χρησιμοποιούνταν μόνο δυο (περισπωμένη και βαρεία λέγονταν οι τόνοι που καταργήθηκαν). Έτσι, το μόνο τονικό σημάδι παραμένει η ΟΞΕΙΑ.
Σε κάθε λέξη που έχει δυο ή περισσότερες συλλαβές υπάρχει μια συλλαβή που προφέρεται πιο δυνατά από τις άλλες. Πάνω από φωνήεν της συλλαβής που τονίζεται βάζουμε ένα σημάδι, που λέγεται ΤΟΝΟΣ. Καμιά λέξη δεν τονίζεται πιο πάνω από την προπαραλήγουσα. Σε μια λέξη που κλίνεται ο τόνος δε μένει πάντα στην ίδια συλλαβή.
Ποιες είναι όμως οι παρενέργειες που δημιουργούνται από την εφαρμογή του σημερινού «μονοτονικού» συστήματος;
Δημιουργεί πρόβλημα στη μελέτη του ποιητικού ρυθμού (παραδοσιακή «μετρική»), ο οποίος, ως γνωστόν, στηρίζεται στην εναλλαγή τονισμένων και άτονων συλλαβών. Κάθε φορά που κάποιος θέλει να ασχοληθεί με τη μετρική, πρέπει να λαμβάνει υπόψη του άλλους (τους ορθούς) κανόνες τονισμού, διαφορετικούς από αυτούς που χρησιμοποιεί στη γραφή.
Εξαιτίας της αδυναμίας του συστήματος να καλύψει κάθε πιθανή περίπτωση (για να μη γεμίσει με εξαιρέσεις) προβαίνει άθελά-του σε γλωσσική ρύθμιση. (Πού γίνεται, για παράδειγμα, διάκριση ανάμεσα στο ερωτηματικό «τί» και το σπάνιο αιτιολογικό «τι»; Προφανώς ο γλωσσικός νομοθέτης θεώρησε πως δεν είναι σκόπιμο να προσθέσει μία ακόμα διάκριση για έναν τύπο τόσο σπάνιο όσο το αιτιολογικό «τι». Στην ουσία, δηλαδή, επέλεξε να το αποσιωπήσει. Απο πού άντλησε όμως αυτό το δικαίωμα;)
Δεν επιτρέπει στο γραπτό λόγο να αποδοθεί με τη φυσικότητα που θα μπορούσε, αν οι χρήστες της γραφής χειρίζονταν με άνεση τους κανόνες τονισμού. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή που αφορά τα λεγόμενα «πάθη των φωνηέντων» («έκθλιψη», «αφαίρεση» κλπ.). Επειδή ο μέσος χρήστης της γραφής πολύ δύσκολα κατανοεί, θυμάται και χρησιμοποιεί τους προβλεπόμενους κανόνες, προτιμά να γράφει τις λέξεις χωρίς τα επισυμβαίνοντα πάθη, με αποτέλεσμα καμιά φορά να δημιουργούνται ακόμα και ενοχλητικές χασμωδίες.
Σε κάθε όμως περίπτωση, πάντως, η κατάργηση του πολυτονικού συστήματος υπήρξε θετική εξέλιξη για τη γλώσσα μας, αφού μας απάλλαξε από το πλήθος των δύσκολων και πολλές φορές αντιεπιστημονικών κανόνων τονισμού.
Η μεταρρύθμιση ασφαλώς δημιούργησε κάποια προβλήματα, αλλά αυτά εντοπίζονται κυρίως στον χώρο εκείνων που δεν ήταν συνηθισμένοι στη χρήση της δημοτικής.
Το πολυτονικό και η ιστορία του
Ένα από τα πιο φλέγοντα θέματα του 20ου και του 19ου αιώνα ήταν το θέμα του πολυτονικού συστήματος
Το πολυτονικό σύστημα (βαρεία, δασεία, οξεία, περισπωμένη, υπογεγραμμένη, ψιλή), δηλαδή τα τρία τονικά σημάδια και τα δύο πνεύματα επινοήθηκαν από τον Αριστοφάνη το Βυζάντιο γύρω στα 200 π.Χ, για να βοηθήσει τους ξένους μελετητές της αρχαίας ελληνικής γλώσσας να την διαβάζουν και να την προφέρουν σωστά, καθώς η αρχαία ελληνική προφορά ήταν μουσική και τονική, δηλαδή τα φωνήεντα προφέρονταν πολύ διαφορετικά απ' ότι προφέρονται στη γλώσσα μας. Δεν έγινε για την απόδοση της νέας (κοινής) ελληνικής γλώσσας, αλλά για τα αρχαία Ελληνικά.
Οι βυζαντινοί μελετητές, γύρω στα 800-850 μ.Χ, όταν και γενικεύτηκε η χρήση των πεζών γραμμάτων (μικρογράμματη γραφή), θεώρησαν καλό να χρησιμοποιήσουν το τονικό σύστημα του Αριστοφάνη του Βυζάντιου, το οποίο όμως δεν είχε πρακτική σημασία για τα βυζαντινά και νέα Ελληνικά. Οι Νεοέλληνες κληρονόμησαν το πολυτονικό σύστημα από τους Βυζαντινούς και για πολλά χρόνια (δυστυχώς ακόμη και σήμερα) αρκετοί θεωρούν τη χρήση του επιβεβλημένη για τη σωστή γραφή της ελληνικής γλώσσας, θεωρώντας την θέμα εθνικό και γοήτρου, αγνοώντας ή αποκρύπτοντας το γεγονός ότι όχι μόνο είναι περιττό, αλλά και δαπανηρό για την απόδοση της νέας ελληνικής γλώσσας. Η σκέψη για κατάργησή του άρχισε από τα την εποχή της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού, αλλά δεν γενικεύτηκε μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, όπου και ερχόταν αρωγός στο άλλο μείζον θέμα, την κατάργηση της καθαρεύουσας και την υιοθέτηση της δημοτικής.
Πολλές διαμάχες και διαξιφισμοί έγιναν για τα δύο αυτά θέματα, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν διάφορα κινήματα, και ο κόσμος να αρχίσει να διαμορφώνει άποψη. Στο τέλος, φαίνεται ότι το πολυτονικό σύστημα είχε περισσότερη «δύναμη» από την καθαρεύουσα, γιατί ενώ η καθαρεύουσα καταργήθηκε το 1976, το πολυτονικό καταργήθηκε το 1982, με το Π.Δ 207/1982. Όμως, ακόμη και σήμερα, στην αυγή του 21ου αιώνα, πολλοί συγγραφείς και φορείς εκδίδουν συγγράμματα στο πολυτονικό σύστημα και (ακόμη χειρότερα) στην καθαρεύουσα.
Η ιστορία της δασείας
Από το πολύπλοκο, δύσκολο αλλά και αχρείαστο πολυτονικό σύστημα, το μόνο, ίσως, σύμβολο - εκτός από την οξεία - που είχε κάποια χρησιμότητα και πρακτική σημασία ήταν η δασεία.
Η δασεία(spiritus asper), ένα από τα δύο πνεύματα της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας, ήταν τοποθετημένη σε περίπου το 5 με 10 % του συνόλου των λέξεων της αρχαίας, ελληνιστικής (κοινής), βυζαντινής, μεσαιωνικής, καθαρεύουσας, νέας και δημοτικής Ελληνικής γλώσσας, δηλώνοντας την εκβολή μικρού ποσού αέρα, μιας άχνας (τουλάχιστον στην αρχαιοελληνική ομιλία) μαζί με το συνοδευτικό ήχο του γράμματος, παρόμοιο με το λατινικό h (χ)• σε μερικές, όμως περιπτώσεις, αντί του h προφερόταν ένα θολό σ ή ένα θολό β, κατάλοιπο του αρχαιοελληνικού, φοινικικής προέλευσης, F (δίγαμμα)• παραδείγματα λέξεων είναι το hαίμα -αίμα, το σερπετόν - ερπετό και το Fορώ - ορώ (βλέπω).
Η δασεία έμπαινε (εκεί όπου χρειαζόταν) πάνω από όλά τα φωνήεντα (α, ε, η, ι, ο, υ, ω) και τα δίψηφα φωνήεντα ή διφθόγγους (αι, αυ, ει, ευ, ηυ, ου, υι), αλλά και (πάντοτε) πάνω από το ρ. Η πλειοψηφία των δασυνόμενων λέξεων προφερόταν με ένα ευκρινώς διακρινόμενο h, πράγμα το οποίο οι Ρωμαίοι δεν αγνόησαν, συμπεριλαμβάνοντάς το στις λέξεις ελληνικής προέλευσης που ενσωμάτωσαν στη γλώσσα τους. Έτσι, αφού μέσα από τα λατινικά έχουν περάσει χιλιάδες ελληνικές λέξεις σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες, όταν αναφερόμαστε στον Υδη, στα αγγλικά θα γράψουμε Hades, ενώ όταν θα αναφερθούμε σε κάτι που έχει σχέση με το αίμα, θα χρησιμοποιήσουμε το πρόθεμα hema- ή haema-. Ο λόγος για τον οποίο το ρ παίρνει πάντοτε δασεία είναι γιατί, ως ινδοευρωπαϊκός φθόγγος που είναι υγρός, αποτελεί σύμφωνο με φωνηεντικές ιδιότητες, το οποίο μπορεί να ονομαστεί και συλλαβικό ρ (σερβοκροατικό Srbija).
Η προφορά του F (δίγαμμα), αν και σιγήθηκε στις αχαϊκές, δωρικές και ιωνικές διαλέκτους, μεταξύ του 8ου και του 6ου αιώνα π.Χ, διατηρήθηκε στην αττική διάλεκτο μέχρι και το 2ο αιώνα π.Χ, έτσι πολλές δασυνόμενες λέξεις που παλαιότερα προφέρονταν με το h προφέρονταν από τους Αθηναίους με το F (Hέλενα, Fέλενα). Στο δίγαμμα οφείλεται και η δάσυνση του ρ. Λέξεις που αρχίζουν από ρ και γίνονται δεύτερο συνθετικό λέξης, διπλασιάζουν το ρ (αναδιπλασιασμός), και στο πρώτο ρ μπαίνει ψιλή, ενώ στο δεύτερο μπαίνει δασεία (Καλλιρρόη - Callirrhoe). Ακριβώς λόγω του διπλού ρ, που μοιάζει με τον ήχο που παράγει ο σκύλος όταν είναι θυμωμένος, οι Λατίνοι γραμματικοί ονόμαζαν το ρ littera canina (σκυλίσιο γράμμα).
Στο γραπτό λόγο των Αττικών το Η δήλωνε την ύπαρξη του δασέως πνεύματος, κατέχοντας την όγδοη θέση στο αττικό αλφάβητο, προερχόμενο από το φοινικικό αλφάβητο (het), ενώ στους υπόλοιπους Έλληνες δήλωνε το μακρό ε (εε), το οποίο με την πάροδο του χρόνου πήρε τη σημερινή του έννοια, του η• δηλαδή το η είναι στην ουσία δύο ε. Με την υιοθέτηση το 403 π.Χ. του αλφαβήτου της Μιλήτου από όλους τους Έλληνες, συμπεριλαμβανομένων και των Αττικών, προέκυψαν τεράστια προβλήματα και δυσκολίες για τους Αθηναίους, που διατηρούσαν το δασύ πνεύμα - δηλώνοντάς το με το γράμμα Η, που τώρα σήμαινε κάτι άλλο, έτσι μόνο το 2ο αιώνα π.Χ. κατάφεραν να το σιγήσουν.
Μέχρι, όμως, να το σιγήσουν, κατέφυγαν σε μια άλλη λύση, τη διχοτόμηση του Η, όπως είχαν κάνει και οι Μεγαλοελλαδίτες, με το αριστερό τμήμα να αντιπροσωπεύει τη δασεία, πράγμα που διατηρήθηκε μέχρι και τον 9ο αιώνα μ.Χ, αναβιωμένο από το σύστημα τονισμού του Αριστοφάνη του Βυζάντιου. Τον 9ο αιώνα μ.Χ, με τη γενίκευση της χρήσης της μικρογράμματης γραφής, το δασύ πνεύμα πήρε τη μορφή του αριστερού πάνω τεταρτημορίου του Η, αλλά τον 11ο αιώνα, μαζί με διάφορες άλλες αισθητικές αλλαγές στο γραπτό λόγο των Βυζαντινών, πήρε το γνωστό (') στρογγυλοποιημένο σχήμα. Το 1982, σε μια ριζική προσπάθεια απλοποίησης της Ελληνικής γλώσσας, καθιερώθηκε το μονοτονικό σύστημα, που καταργούσε, ανάμεσα σε άλλα, και τα δύο πνεύματα. Έτσι, σήμερα δεν χρησιμοποιείται πλέον η δασεία στη γλώσσα μας.
Η γνώση των δασυνόμενων λέξεων στα Ελληνικά σήμερα έχει περισσότερο έμμεση, παρά άμεση σημασία, καθώς η μόνη πρακτική σημασία που έχει η γνώση τους είναι, για σκοπούς κατανόησης, η τροπή των ψιλών συμφώνων (κ, π, τ) στα δασέα αντίστοιχά τους (χ, φ, θ) όταν αποτελούν την κατάληξη πρώτου συνθετικού με δεύτερο συνθετικό λέξη που δασύνεται. [καχεκτικός< κακό + έκτης < έξω (δασυνόμενος μέλλοντας του έχω)/ υφιστάμενος< υπό + υφίσταμαι/ ανθυπολοχαγός< αντί + υπό + λοχαγός]. Η άλλη του πρακτική χρήση είναι η ερμηνευτική διευκόλυνση λέξεων που θα μεταφράσουμε από τα ελληνικά σε ξένες γλώσσες και αντίστροφα. Έτσι, όταν αναφερόμαστε στον Υδη, θα γράψουμε Hades, επειδή δασυνόταν.
Η ιστορία της δασείας
Από το πολύπλοκο, δύσκολο αλλά και αχρείαστο πολυτονικό σύστημα, το μόνο, ίσως, σύμβολο - εκτός από την οξεία - που είχε κάποια χρησιμότητα και πρακτική σημασία ήταν η δασεία
Η δίκη των τόνων
Μισόν αιώνα περίπου πριν, το 1943, η κατάργηση των πνευμάτων και ο περιορισμός των τονικών σημείων σε πανεπιστημιακά συγγράμματα του καθηγητή Ι. Θ. Κακριδή είχε οδηγήσει στην πειθαρχική δίωξή του από τη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου, γνωστή ως Δίκη των Τόνων
Ήταν η γκάφα του αιώνα στο γλωσσικό; Έτος 1942, μες στη γερμανική Κατοχή, οι καθηγητές της Φιλοσοφικής του Αθήνησι στέλνουν στο πειθαρχικό έναν συνάδελφό τους, τον Ι. Θ. Κακριδή, επειδή τύπωσε το βιβλίο του με μονοτονικό. Το μονοτονικό ήταν, βέβαια, το πρόσχημα, σε εποχή όπου τα πράγματα ήταν πιο καθαρά στο μέτωπο το γλωσσικό, ποιες δηλαδή οι προοδευτικές και ποιες οι αντιδραστικές δυνάμεις. Στο πειθαρχικό το κατηγορητήριο ουσιαστικά κατέρρευσε, ενώ η ποινή, δύο μήνες προσωρινή απόλυση, ήταν μηδαμινή, σε σχέση με τα όνειρα για εξόντωση που έπλαθαν οι διώκτες του Κακριδή. Ας τους θυμηθούμε, όσους υπέγραψαν την παραπομπή, με το όνομά τους αναπόφευκτα το ένα δίπλα στο άλλο, έτσι που να μη γίνεται διάκριση ανάμεσα στους πρωτοστάτες και τους μετριοπαθέστερους: Φαίδων Κουκουλές, Νικόλαος Εξαρχόπουλος, Ερρίκος Σκάσσης, Εμμανουήλ Πεζόπουλος, Αντώνιος Χατζής, Γεώργιος Σακελλαρίου, Γεώργιος Π. Οικονόμος, Νικόλαος Βλάχος, Αναστάσιος Ορλάνδος, Χρ. Καπνουκάγιας, Σπυρ. Μαρινάτος, Απ. Δασκαλάκης, Διον. Ζακυθηνός. Είχαν μειοψηφήσει ο Ιω. Θεοδωρακόπουλος και ο Σωκράτης Κουγέας.

Ελευθεροτυπία 15/11/2005

Γλωσσικό ζήτημα

Αρχαιότητα
Ο γλωσσικός διχασμός εμφανίζεται ιστορικά κατά τον 1ο αιώνα π.X. όταν οι αττικιστές εισήγαγαν τη διγλωσσία στον ελληνικό κόσμο, καθώς επέβαλαν μια απομίμηση της κλασικής αττικής, η οποία αντιπαρατέθηκε με την ήδη κυρίαρχη δημώδη προφορική. Mετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, το κράτος των Μακεδόνων βασιλέων του υιοθετεί την αττική διάλεκτο για τις διοικητικές, εμπορικές και διπλωματικές του ανάγκες. Η αττική διάλεκτος διαμορφώνεται σταδιακά σε νέα μορφή ελληνικής γλώσσας, την Ελληνιστική ή Κοινή, η οποία θα καθορίσει αργότερα τη Βυζαντινή και νέα Ελληνική γλώσσα. Οι πολιτικές, θεσμικές και κοινωνικές αλλαγές, η επικράτηση της νέας θρησκείας, είναι οι κύριες αιτίες θεμελίωσης και επικράτησης της Κοινής, που έχει υποστεί αλλοιώσεις τόσο στη φωνητική όσο και στη μορφολογία, τη σύνταξη και το λεξιλόγιο. Οι Αλεξανδρινοί γραμματικοί επινοούν τους τόνους και, πιστεύοντας ότι με τη χρήση της αττικής θα συνεχιζόταν η παράδοση στη συγγραφή έργων, διδάσκουν τον αττικισμό, με αποτέλεσμα τη στροφή των λογίων σε ένα τεχνητό γραπτό ιδίωμα, τη διγλωσσία και την επικράτηση ενός άκαμπτου αρχαϊσμού μεταγενέστερα.
Για τη γραπτή και προφορική μετάδοση της διδασκαλίας του Χριστιανισμού χρησιμοποιείται αρχικά η Κοινή. Η Παλαιά Διαθήκη μεταφράζεται σε αυτήν και η Καινή Διαθήκη γράφεται σχεδόν εξ ολοκλήρου αρχικά σε αυτή τη γλώσσα, αλλά αργότερα οι Τρεις Ιεράρχες χρησιμοποιούν τον αττικισμό στον επίσημο εκκλησιαστικό λόγο για λόγους συμφιλίωσης και εξοικείωσης με την ελληνική παιδεία. Στη συνέχεια, κατά του βυζαντινούς χρόνους, η διγλωσσία, μεταξύ γραπτής-ομιλούμενης, αττικής –κοινής συνετέλεσε στη χωριστή τους εξέλιξη. Ο γραπτός λόγος οδηγείται σε μια προοδευτική συντακτική στρυφνότητα, ενώ ο προφορικός απλοποιείται φωνητικά και μορφοσυντακτικά. Συγχρόνως εισάγονται νέες λέξεις δάνειες, τόσο αρχαίες όσο και από άλλους λαούς, εξαιτίας του εκχριστιανισμού τους.
Τουρκοκρατία
Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας εξαιτίας της απόσχισης περιοχών του πρώην βυζαντινού κράτους, των διαφόρων κατακτητών σε περιοχές του και της απομόνωσης περιοχών του, παρατηρείται διαμόρφωση των νέων ελληνικών καθώς και δημιουργία διαλέκτων και ιδιωμάτων, που εξασθενίζουν με την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους. Χαρακτηριστική είναι η τάση των Ελλήνων να συνδεθούν ψυχικά με την αρχαιότητα καθώς δίνουν αρχαία ονόματα στα παιδιά τους και στα καράβια τους. Η αρχαιολατρεία αυτή είναι συνέπεια της αναγεννητικής ορμής του έθνους που αφυπνίζεται και ζητά να στηριχτεί στην κλασσική κληρονομιά του. Η ομάδα του Μοισιόδακα και του Καταρτζή προτείνει ότι, για να απελευθερωθεί η Ελλάδα από την Οθωμανική κυριαρχία, πρέπει ο λαός να μορφωθεί, χρησιμοποιώντας τη γλώσσα του, που είναι ικανή να εκφράσει όλες τις ανθρώπινες γνώσεις και όλα τα αισθήματα. Στις προσπάθειες αυτές των προοδευτικών η απάντηση είναι αντίδραση και διώξεις από τους συντηρητικούς του Πατριαρχείου, που υποστηρίζουν την αρχαΐζουσα.
Ανεξάρτητο ελληνικό κράτοςTο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος, στη νεότερη ιστορία του διαμορφώνει ένα εκπαιδευτικό σύστημα οργανωμένο από την Αντιβασιλεία και μεταφυτευμένο από τη Γερμανία, δημιουργημένο στις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες του γερμανικού κράτους, που δεν είχαν καμία σχέση με αυτές του, ρημαγμένου απ' τον πόλεμο, νέου ελληνικού κράτους. Το ποια γλώσσα πρέπει να χρησιμοποιείται στη λογοτεχνία αλλά και στην εκπαίδευση και στις επίσημες εκδηλώσεις, αποτελεί ένα σημαντικό πρόβλημα. Η λαϊκή γλώσσα είναι ακαλλιέργητη, παραφθαρμένη και δεν μπορεί να εκφράσει πολυσύνθετες ιδέες.

Ο Αδαμάντιος Κοραής. κυρίαρχη μορφή, στο ζήτημα της διένεξης για το ποια θα είναι η εθνική γλώσσα του κράτους, ξεκινά μια τάση καθαρισμού της γλώσσας από ξένα στοιχεία και επινοεί και προτείνει την καθαρεύουσα, η οποία καθιερώνεται ως επίσημη γλώσσα του κράτους (1834). Η αρχική σύλληψή του για την κάθαρση μιας δημώδους γλώσσας αλλά και τη διατήρηση όλου του δυναμισμού της δε πραγματώνεται. Το 1818 ο Π. Κορδικάς, αν και ανήκει στους υποστηρικτές μιας μετριοπαθούς δημοτικής γλώσσας, εκδίδει τη Μελέτη της Κοινής Ελληνικής Διαλέκτου, με σκοπό μια πολεμική εναντίον του Κοραή. Ενισχυόμενος ο Κορδικάς από τους Φαναριώτες με συντηρητικές απόψεις προσβλέπει στην καθιέρωση μιας καθαρεύουσας «Εκκλησιαστικής», αντίστοιχης της γλώσσας των Βερσαλιών στη Γαλλία.
Η αναζήτηση της εθνικής ταυτότητας, κοινό χαρακτηριστικό όλων σχεδόν των ευρωπαϊκών λαών το 19ο αιώνα, θα βοηθήσει στην εμφάνιση και στην άνθηση της λαογραφίας, με αποτέλεσμα, στα χρόνια που θα ακολουθήσουν, να πολλαπλασιαστούν η συλλογή και οι δημοσιεύσεις δημοτικών τραγουδιών. Την παράδοση που δημιουργεί ο Διονύσιος Σολωμός στην έντεχνη Επτανησιακή Σχολή, θα συνεχίσουν οι Ιάκωβος Πολυλάς, Αλέξανδρος Βαλαωρίτης, κ.ά, οι οποίοι, επηρεασμένοι από τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά λογοτεχνικά κινήματα, καταπιάνονται με θέματα ιστορικά, κυρίως, όμως, με κοινωνικά, στα οποία βρίσκουμε ρίζες του κινήματος του δημοτικισμού και επομένως της πόλωσης που σύντομα θα στιγματίσει το γλωσσικό ζήτημα. Είναι αλήθεια, βέβαια, ότι στα Επτάνησα, που για αιώνες ήταν υπό Ενετική και Αγγλική κατοχή, δεν υποστηριζόταν ο αρχαϊσμός και πολύ πριν τον Σολωμό ήταν καλλιεργημένη η λαϊκή παράδοση στη ποίηση.
Πυροδοτείται, λοιπόν, για μια ακόμη φορά η αντίδραση προς τον Κοραή, που κατηγορείται από τους οπαδούς της δημώδους για τεχνητή παρέμβαση στη γλώσσα και από τους υποστηρικτές της αρχαΐζουσας ότι αρνείται τη γλωσσική παράδοση. Οι αγώνες που θα δοθούν για την επικράτηση της μιας ή της άλλης μορφής γλώσσας είναι πολλοί και συνδέονται με πολιτικά και ιδεολογικά ζητήματα του ελληνισμού. Στο χώρο της λογοτεχνίας, πάντως, η δημοσίευση το 1888 του έργου του Γ. Ψυχάρη «Το ταξίδι μου» δίνει ώθηση στη χρήση της δημοτικής μεταγενέστερα. Το «ταξίδι» σημειώνει σταθμό στην ιστορία του γλωσσικού ζητήματος και αποτελεί το ευαγγέλιο, του νεώτερου δημοτικισμού, που χτυπά τις γλωσσικές φεουδαρχικές προλήψεις. Η εισήγηση του Ψυχάρη για μια συστηματοποιημένη πρότυπη δημοτική δίνει και μια νέα διάσταση στο γλωσσικό ζήτημα, θέτοντάς το ως ανάγκη όχι μόνο για τη μελλοντική ευημερία του ελληνικού έθνους αλλά και την απελευθέρωση της υπόλοιπης Ελλάδας.

20ος αιώνας

Ο Εμμανουήλ Ροΐδης, υπερασπιστής της δημοτικής γλώσσας.
Η εφημερίδα «Ακρόπολη», με εκδότη τον Β. Γαβριηλίδη, υποστηρίζοντας τη γλωσσική μεταρρύθμιση του Ψυχάρη, ανάβει το γλωσσικό ζήτημα. Υποστηρικτές τους οι Εμμανουήλ Ροΐδης, Ι. Πολυλάς, κ.ά., χτυπούν τον αττικισμό και υπερασπίζονται με πάθος τη δημοτική ως όργανο της ελληνικής λογοτεχνίας. Έτσι, στο τέλος του 19ου αιώνα και στην αρχή του 20ου, το γλωσσικό ζήτημα διαμορφώνεται ως προς την πολιτιστική του διάσταση και παίρνει εκτός από κοινωνικές διαστάσεις και πολιτικές και οδηγεί σε αιματηρές συγκρούσεις. Η δημοσίευση μετάφρασης της Αγίας Γραφής (1901) σε ακραία δημοτική στην εφημερίδα Ακρόπολη από τον Αλέξανδρο Πάλλη, επιφέρει βίαιες διαμαρτυρίες από καθηγητές και φοιτητές του Πανεπιστημίου Αθηνών με αιματηρά αποτελέσματα (τα επεισόδια που έγιναν γνωστά σαν "Ευαγγελικά". Επίσης, η παράσταση της Ορέστειας του Αισχύλου στη δημοτική, από το Εθνικό θέατρο (1903), γίνεται η αιτία νέων αιματηρών συγκρούσεων μεταξύ δημοτικιστών και καθαρευουσιάνων (τα λεγόμενα "Ορεστειακά"). Οι πολέμιοι των δημοτικιστών τους κατηγορούν ως προδότες και ότι ενεργούν κατόπιν σλαβικού σχεδίου, που αποσκοπεί να προκαλέσει διχόνοιες στον Ελληνισμό, θρησκευτικές έριδες, που θα βοηθήσουν τον προσεταιρισμό των Ελλήνων της Μακεδονίας από τη βουλγαρική Εξαρχία. Ο γλωσσικός και πολιτικός φανατισμός συσκοτίζει τη πραγματικότητα, που ως ζητούμενο όλων είναι η απελευθέρωση της Μακεδονίας, καθώς ανέκαθεν ο δημοτικισμός ταύτιζε το έθνος με τη γλώσσα.
Σημαντικός σταθμός αυτής της προσπάθειας ήταν η ίδρυση του Εκπαιδευτικού Ομίλου το 1910, όπου συμμετείχαν ο Δημήτρης Γληνός, ο Αλέξανδρος Δελμούζος, ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης και άλλοι, καθώς και η ίδρυση του πειραματικού Ανώτερου Παρθεναγωγείου Βόλου συνιστούν προσπάθειες για περιορισμό της αρχαιομάθειας, όπως και της ενίσχυσης φυσιογνωστικών μαθημάτων, τεχνικών, πρακτικών κ.α., που όμως προκαλούν αντιδράσεις. Ο Δελμούζος, ιδρυτής και διευθυντής του παρθεναγωγείου, κατηγορείται για διαφθορά ηθών και διδασκαλία του κομμουνισμού και της αθεΐας, αλλά τελικά αθωώνεται. Το έθνος χωρίζεται στα δύο και το θέμα της γλώσσας αποκτά μείζονα σημασία, που υπερέχει ακόμη και της ίδιας της ιδέας της ελευθερίας του έθνους. Οι συνεχείς εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις αυτής της περιόδου, που όλες είτε δεν ψηφίστηκαν είτε έμειναν στα χαρτιά, αποσκοπούν στην προσαρμογή του εκπαιδευτικού συστήματος στις κοινωνικές–οικονομικές ανάγκες της χώρας, με αποτέλεσμα σε διάστημα συνολικά 50 ετών, από την αρχή δηλαδή του 20ου αιώνα, να υπάρξουν λίγο-πολύ 9 αλληλοδιαδοχές επίσημης εθνικής γλώσσας, πότε της καθαρεύουσας και πότε της δημοτικής.
Ειδικότερα το 1911, όταν, μετά από τέσσερις ημέρες συνεδρίασης στη βουλή ο Βενιζέλος υποχωρεί στο κατεστημένο και ορίζει την καθαρεύουσα ως επίσημη γλώσσα του κράτους, επιβεβαιώνεται η δύναμη της συντηρητικής παράταξης και της εκκλησίας. Η υποχώρησή του είναι πολιτικός και προσωπικός συμβιβασμός που υπερκερνά την πραγμάτωση των θεμελιωδών αλλαγών που εκκρεμούν στη κοινωνία. Γενικά, η φίμωση του λόγου κυριαρχεί και ο χρήστης της δημοτικής θεωρείται ότι υποτιμά τις αξίες της παράδοσης, της θρησκείας και πολεμά τη καθιερωμένη κοινωνική τάξη πραγμάτων. Το βαθύ ρήγμα που δημιουργείται ανάμεσα στις μορφωμένες τάξεις και τον απαίδευτο λαό, αποσκοπεί στην κοινωνική διάκριση, καθώς ο λαός αποκλείεται από την εξουσία και καλλιεργείται η υπακοή στο κατεστημένο που θέλει να αποτελεί παράδοση. Η χρήση της σωστής γλώσσας δηλώνει ανωτερότητα, καθώς οι χρήστες της δεν ανήκουν στους κοινούς θνητούς που δυσκολεύονται να χειριστούν την καθαρεύουσα.
Η γλώσσα γίνεται όπλο για την άσκηση βίας και εξουσίας. Ειδικότερα κατά τη δικτατορία, οι καθαρευουσιανισμοί στόχευαν στην κοινωνική διάκριση και επομένως στη μετάδοση του μηνύματος ότι είναι ανώτεροι και πολιτικά. Η ασάφεια, κυρίως, που χαρακτήριζε το λόγο των πολιτικών τους, νομιμοποιούσε την κατοχή του βήματος και του λόγου. Στην αντίθετη πλευρά, πάλι, οι δημοτικιστές, όπως γράφει ο Χρηστίδης στη μετάφραση του Αστικού Κώδικα και τονίζει η Φραγκουδάκη, έφτανε να γράψουν της αποβλάκωσης αντί της αποβλακώσεως για να χαρακτηριστούν αμφίβολης εθνικοφροσύνης, πράκτορες του κομμουνισμού ή και ακόμη να χάσουν κάθε ελπίδα σταδιοδρομίας σε επίσημους επιστημονικούς κύκλους.
Μετά την αποτυχία να ψηφιστούν τα Νομοσχέδια Τσιριμώκου το 1913, η πρώτη επιτυχής επίσημη κίνηση για την καθιέρωση της δημοτικής στην εκπαίδευση έγινε το 1917, με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της προσωρινής κυβέρνησης του Βενιζέλου, που όριζε τη δημοτική σαν τη γλώσσα που θα χρησιμοποιούνταν πλέον στις πρώτες τάξεις των σχολείων. Με την πτώση όμως των Φιλελεύθερων το 1920 ο νόμος ακυρώθηκε και η καινούργια κυβέρνηση διέταξε τα αναγνωστικά του Δημοτικού που ήταν γραμμένα στη δημοτική ("Τα Ψηλά Βουνά") "να καώσι ως έργα ψεύδους". Οι δε εμπνευστές της μεταρρύθμισης απολύθηκαν από τις θέσεις τους και κατέληξαν στην εξορία. Η αντίληψη περί απειλής κατά της εθνικής κυριαρχίας από τη χρήση της δημοτικής κορυφώνεται με την πειθαρχική δίωξη του καθ. Ιωάννη Κακριδή κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής, επειδή τόλμησε να δημοσιεύσει στη δημοτική και σε μονοτονικό σύστημα την πανεπιστημιακή του παράδοση.
Η κατάσταση παρέμεινε ουσιαστικά η ίδια περίπου μέχρι τη δεκαετία του '70, με σημαντικότερη ίσως εξέλιξη τη σύνταξη -από το Μανόλη Τριανταφυλλίδη- και έκδοση το 1941 της Νεοελληνικής Γραμματικής (της δημοτικής). Το 1964 η κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου, με τον Ευάγγελο Παπανούτσο Γενικό Γραμματέα του Υπουργείου Παιδείας, έδωσε την ελευθερία στους εκπαιδευτικούς να χρησιμοποιούν όποια από τις δυο γλώσσες ήθελαν, ενώ γινόταν η διδασκαλία και των δύο.
Η «Νεοελληνική», όπως ονομάζεται τελικά, που επισημοποιείται από την κυβέρνηση Καραμανλή, είναι πολύ διαφορετική από την ακραία δημοτική του Ψυχάρη, καθώς δεν περιέχει ιδιωματισμούς και ακρότητες, αλλά συγχωνεύει στοιχεία της καθαρεύουσας. Η νομιμοποίηση δε του ΚΚΕ αφαιρεί την πολιτική διάσταση του γλωσσικού ζητήματος και παύει η κυρίαρχη σύνδεση της χρήσης της δημοτικής με τον κομμουνισμό, την αναρχία και το χάος. Πλην όμως, η καθαρεύουσα δεν είναι πλέον αποτελεσματική ως γλώσσα ούτε χρήσιμη σε καμιά εξουσία. Η κατάχρηση των μαγικών ιδιοτήτων της καθαρεύουσας από τη στρατιωτική δικτατορία του 1967 αποτελεί το κύκνειο άσμα της.
Το Γλωσσικό Ζήτημα έλαβε τέλος τη δεκαετία του '70, μετά από σχεδόν έναν αιώνα διαμάχης. Το 1974 η κυβέρνηση Καραμανλή παρέλειψε τη γλωσσική διάταξη στο Σύνταγμα της μεταπολίτευσης. Το 1976 ο υπουργός Παιδείας Ράλλης εισηγείται -και η κυβέρνηση Καραμανλή αποφασίζει το 1977- τη χρήση της δημοτικής σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, σε όλες τις λειτουργίες και τα έγγραφα του κράτους. Το γλωσσικό ζήτημα λύνεται τυπικά με την καθιέρωση της δημοτικής στην εκπαίδευση και στη διοίκηση και παύει πλέον να υπάρχει το φαινόμενο της διγλωσσίας που διήρκεσε 20 περίπου αιώνες και ταλαιπώρησε την ελληνική παιδεία και κοινωνία για 143 χρόνια.
Η Νέα Ελληνική που χρησιμοποιείται σήμερα, αποτελείται από συνένωση στοιχείων της δημοτικής και της καθαρεύουσας και βρίσκεται κοντά στην Ελληνιστική Κοινή των χρόνων του Χριστού.

βιβλιογραφία: βικιπαίδεια

ΕΓΚΩΜΙΟ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ, Μπρεχτ

Μάθαινε, και τ' απλούστερα! Γι' αυτούς
που ο καιρός τους ήρθε
Ποτέ δεν είναι πολύ αργά!
Μάθαινε,
το α, β, γ, δε σε φτάνει, μα συ
να το μαθαίνεις! Mη σου κακοφανεί!
Ξεκίνα! Πρέπει όλα να τα ξέρεις.
Εσύ να πάρεις πρέπει την εξουσία.
* * *
Μάθαινε, άνθρωπε στο άσυλο!
Μάθαινε, άνθρωπε στη φυλακή!
Μάθαινε, γυναίκα στην κουζίνα!
Μάθαινε, εξηντάχρονε!
Εσύ να πάρεις πρέπει την εξουσία.
Ψάξε για σχολειό, άστεγε!
Προμηθέψου γνώση, παγωμένε!
Πεινασμένε, άρπαξε το βιβλίο: είν' ένα όπλο.
Εσύ να πάρεις πρέπει την εξουσία.
* * *
Μην ντρέπεσαι να ρωτήσεις, Σύντροφε
Μην αφεθείς να πείθεσαι.
Μάθε να βλέπεις συ ο ίδιος!
Ο,τι δεν ξέρεις ο ίδιος
καθόλου δεν το ξέρεις.
Ελεγξε το λογαριασμό
Εσύ θα τον πληρώσεις.
Ψάξε με τα δάχτυλα κάθε σημάδι.
Ρώτα: Πώς βρέθηκε αυτό εδώ;
Εσύ να πάρεις πρέπει την εξουσία!

Διάβασμα μόνο μέσα στο σχολείο

Άρθρο από την εφημερίδα "Τα Νέα"
Διάβασμα μόνο μέσα στο σχολείο
Το μεγαλύτερο σχολείο στη Βρετανία καταργεί τις εργασίες στο σπίτι
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Δημητρίου
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Δευτέρα 29 Σεπτεμβρίου 2008

Εργασίες για το σπίτι, τέλος. Το μεγαλύτερο σχολείο στη Βρετανία, το Νottingham Εast, καταργεί τις σχολικές εργασίες στο σπίτι και στη θέση τους προσθέτει ένα επιπλέον μάθημα ή σχολικές δραστηριότητες εντός του εκπαιδευτικού ιδρύματος. Η καινοτομία εντάσσεται στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων στην εκπαίδευση, με στόχο να γίνει περισσότερο αποτελεσματική για τους μαθητές. Με καινοτομίες που κερδίζουν όλο και περισσότερο έδαφος στη βρετανική κοινότητα των εκπαιδευτικών θα ανοίξει τις πύλες του τον Σεπτέμβριο του 2009 το νέο σχολείο, Νottingham Εast, που με 3.570 μαθητές μέχρι 19 ετών θα είναι και το μεγαλύτερο της χώρας. Η σημαντικότερη απ΄ όλες είναι η κατάργηση της εργασίας στο σπίτι. Ο μαθητής προβλέπεται να μένει λίγο περισσότερο στο σχολείο- περίπου 1 ώρα επιπλέον- απασχολούμενος, όμως, με αθλήματα ή χειροτεχνίες, όπως μοντελισμός αεροσκαφών ή εκμάθηση παρασκευής σάρι. Το πρόγραμμα του νέου σχολείου ξεπερνά ακόμη και τις κατευθυντήριες γραμμές που έδωσε η βρετανική κυβέρνηση, όσον αφορά τις εργασίες στο σπίτι, αφού αυτές προβλέπουν την ενασχόληση των παιδιών με σχολικές εργασίες έστω και μια ώρα εβδομαδιαίως . Ο Μπάρι Ντέι, επικεφαλής του νέου σχολείου, διαφωνεί με όλες τις πρακτικές που εφαρμόστηκαν μέχρι σήμερα. Οι εργασίες για το σπίτι αποτελούν χάσιμο χρόνου, πιστεύει: «Οι περισσότερες τιμωρίες επιβάλλονται σε μαθητές γιατί δεν ολοκλήρωσαν τη δουλειά που είχαν για το σπίτι. Οι ασκήσεις αυτές όμως προκαλούν και φασαρίες με τους γονείς. Και αυτό δεν βοηθά στη μόρφωση των παιδιών». Ο ίδιος επισημαίνει στους «Sunday Τimes» πως οι αλλαγές που εισηγείται θα βοηθήσουν παράλληλα τους μαθητές οικογενειών με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, καθώς και τα παιδιά, οι γονείς των οποίων δεν μιλούν αγγλικά.
Οι αντιδράσεις
Στο ίδιο πνεύμα κινούνται όμως και άλλα βρετανικά σχολεία. Την περασμένη εβδομάδα ανακοινώθηκε πως το σχολείο αρρένων Τiffin στο Κίνγκστον της Νοτιοανατολικής Αγγλίας έχει περικόψει τον χρόνο που απαιτούσαν οι εργασίες στο σπίτι από 2-3 ώρες σε 40 λεπτά. Αρκετά μέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας αντέδρασαν θετικά στην κατάργηση της προπαρασκευής στο σπίτι. «Τα κρατικά σχολεία ανταγωνίζονται τα ιδιωτικά βάζοντας πολλή δουλειά στο σπίτι στους μαθητές τους. Πιστεύουν ίσως πως αυτό ευχαριστεί τους γονείς. Ασφαλώς και είναι δυνατό να διδαχτούν τα παιδιά να εργάζονται ανεξάρτητα εντός του σχολείου», επισήμανε η Μέρι Μπάουστεντ, γενική γραμματέας της Ένωσης Δασκάλων. Ωστόσο άλλοι καθηγητές πιστεύουν πως ο Μπάρι Ντέι δεν έπρεπε να προχωρήσει τόσο πολύ. «Έρευνες έδειξαν πως η εργασία στο σπίτι δεν έχει σημαντικές επιπτώσεις στους μαθητές. Ωστόσο αυτό συμβαίνει γιατί δεν έχει σχεδιαστεί όπως θα έπρεπε, να βοηθά δηλαδή τους μαθητές να αναπτύξουν αυτονομία στην εκμάθηση».
Οι κανόνες Κατευθυντήριες γραμμές της βρετανικής κυβέρνησης για τις εργασίες/προπαρασκευή στο σπίτι
ΔΗΜΟΤΙΚΟ Ηλικίες 5-7 1 ώρα εβδομαδιαίως Ηλικίες 7-9 1 ώρα εβδομαδιαίως Ηλικίες 9-11 μισή ώρα ημερησίως
ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ηλικίες 11-13 45-90 λεπτά ημερησίως Ηλικίες 13-14 1-2 ώρες ημερησίως Ηλικίες 14-16 1-2 ώρες ημερησίως Από 16 και πάνω 3-4 ώρες ημερησίως Ο ρόλος των γονέων
● ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ συνήθως ωφελούνται από τη βοήθεια των γονέων στις εργασίες τους. Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν πως αν οι γονείς αναμειχθούν πολύ, μπορεί αυτό να έχει αρνητικές επιπτώσεις.
● ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ έχει η οριοθέτηση ενός χώρου, αλλά και του χρόνου για τις εργασίες του μαθητή.
● ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙ συστήνουν στους γονείς να επικοινωνούν με τους δασκάλους, όταν αντιλαμβάνονται ότι οι εργασίες για το σπίτι επιβαρύνουν τον μαθητή. Τι λένε οι ειδικοί
● ΕΡΕΥΝΕΣ έδειξαν πως, εντός ορίων, οι σχολικές εργασίες μπορούν να ενισχύσουν τον μαθητή.
● ΕΜΦΑΣΗ δίνεται στον όγκο των εργασιών στο σπίτι. Ειδικοί επισημαίνουν πως δεν θα πρέπει να εξαντλούν τον μαθητή.
● ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ υποστηρίζουν πως όσο προχωρά στις τάξεις ο μαθητής, να αυξάνεται κατά 10 λεπτά ο χρόνος που αφιερώνει στις εργασίες στο σπίτι.

Διαγώνισμα στην 1η και 2η Ενότητα

ΟΝΟΜΑ:
ΕΠΙΘΕΤΟ:
ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:
ΜΑΘΗΜΑ: Νεοελληνική γλώσσα
ΤΑΞΗ: Β
ΒΑΘΜΟΣ:



Κείμενο
Η οικογένεια είναι ένα μικρό κοινωνικό σύστημα, δυναμικό, που αλλάζει με πολλούς τρόπους μέσα στο χρόνο. Είναι τα μέλη που την αποτελούν, οι μεταξύ τους σχέσεις και οι συναισθηματικοί δεσμοί αγάπης και πίστης ανάμεσα τους που διαρκούν για χρόνια ή και δεκαετίες. Αυτό το σύστημα, όπως και κάθε οργανισμός, λειτουργεί με τους ρόλους που έχουν τα μέλη. Για παράδειγμα, παλαιότερα ο πατέρας ήταν ο «κουβαλητής», τώρα στα εργαζόμενα ζευγάρια, είναι και οι δύο «κουβαλητές». Παλαιότερα, η μητέρα έκανε τις δουλειές του σπιτιού, όμως τώρα που και η γυναίκα εργάζεται, αυτό το ρόλο τον παίρνει πολλές φορές και ο πατέρας (για κάποιες τουλάχιστον δουλειές) ή ακόμα και τη φροντίδα του παιδιού που παλαιότερα είχε αποκλειστικά η μητέρα. Δηλαδή οι ρόλοι αλλάζουν, όπως αλλάζουν και οι υποχρεώσεις των μελών, καθώς και τα δικαιώματα, ανάλογα με την ηλικία και την προσφορά του καθενός στην οικογενειακή στέγη.
Πολλές φορές η οικογένεια αλλάζει μορφή. Τα ζευγάρια χωρίζουν για διάφορους λόγους, αλλά όταν υπάρχουν παιδιά, οι δεσμοί συνεχίζουν να υπάρχουν, έστω κι αν οι άνθρωποι ζουν χωριστά. Οι ευθύνες, οι υποχρεώσεις, οι ρόλοι μπορεί να πέσουν στις πλάτες του ενός από τους δύο γονείς. Σε άλλες περιπτώσεις, όταν ο ένας από τους γονείς αναγκάζεται να απουσιάζει -επειδή εργάζεται ή είναι υποχρεωμένος για διάφορους λόγους να μένει μακριά από την οικογένεια- οι ρόλοι του πατέρα και της μητέρας εναλλάσσονται στο ίδιο πρόσωπο, με όλο το βάρος που αυτό μπορεί να σημαίνει. Άλλοτε, όταν οι γονείς δεν μπορούν να είναι κοντά στα παιδιά τους, τους γο- νεϊκούς ρόλους τους παίρνει ένας τρίτος (για παράδειγμα μια γιαγιά).

Ερωτήματα:
1. Γράψτε την περίληψη του παραπάνω κειμένου (αφού γράψετε τους πλαγιότιτλους της κάθε παραγράφου, εντοπίσετε το νοηματικό κέντρο και αναγνωρίσετε τις λέξεις κλειδιά) σε εβδομήντα περίπου λέξεις.
2. Στον επόμενο πίνακα γράψτε τα ρήματα που είναι υπογραμμισμένα στο κείμενο στη χρονική βαθμίδα που δείχνει το καθένα και μεταφέρετέ το στις υπόλοιπες.
παρελθόν παρόν μέλλον
3. Ποια είναι τα υποκείμενα των ρημάτων που υπογραμμίζονται στις παρακάτω προτάσεις και ποια μορφή έχουν;
• Οι ευθύνες, οι υποχρεώσεις, οι ρόλοι μπορεί να πέσουν στις πλάτες του ενός από τους δύο γονείς.
• Οι ρόλοι του πατέρα και της μητέρας εναλλάσσονται στο ίδιο πρόσωπο.
4. Δημιουργήστε σύνθετες λέξεις με τις σημασίες που σας δίνονται και κατατάξτε τες κατόπι σε μια από τις παρακάτω κατηγορίες:παρατακτικά, προσδιοριστικά,κτητικά, αντικειμενικά
• Θήκη για πιάτα μαχαίρι και πιρούνι
• ανθοπώλης κατάσαρκα
5. Γράψτε προτάσεις χρησιμοποιώντας τα ρήματα στην έγκλιση και με τη σημασία που δίνονται στην παρένθεση:
• είμαι (οριστική, πραγματικό) μιλώ (υποτακτική, επιθυμητό)
• ακούω (προστακτ, παράκληση) φωνάζω (υποτακτ, προσταγή)
Παραγωγή λόγου
Περιγράψτε σε μια παράγραφο (περίπου 70 λέξεων) ένα πρόσωπο του οικογενειακού σας περιβάλλοντος.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η περίληψη είναι ένα σύντομο και περιεκτικό κείμενο με το οποίο αποδίδεται επιγραμματικά το περιεχόμενο ενός προϋπάρχοντος κειμένου. Είναι μια τεχνική πύκνωσης ενός κειμένου, είναι η συνοπτική διασκευή του, στην οποία συμπυκνώνονται τα βασικά του σημεία. Θα πρέπει να δούμε την περίληψη ως μήνυμα που εκπέμπεται σε έναν αποδέκτη μεταφέροντας κατατοπιστικές πληροφορίες. Ο στόχος της περίληψης είναι πληροφοριακός. Ενημερώνει κάποιον για τα λεγόμενα κάποιου άλλου χωρίς να μεταφέρει αυτούσιο το λόγο του.


ΤΙ ΑΞΙΟΛΟΓΕΙΤΑΙ ΣΕ ΜΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ
1. Το νοηματικό περιεχόμενο.
2. Τα εκφραστικά μέσα.
3. Η οργάνωση του λόγου.

ΠΟΙΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΑΙ ΠΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ ΜΙΑΣ ΣΩΣΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ.
1. Σχολαστική μελέτη του κειμένου.
2. Εντοπισμός του θεματικού κέντρου.
3. Επεξεργασία των νοηματικών ενοτήτων.
4. Διευθέτηση του επιλεγμένου υλικού.
5. Χρήσιμες επισημάνσεις.

ΟΡΓΟΥΕΛ ή ΧΑΞΛΕΙ;

Αναπτύξτε τις απόψεις σας σε σχέση με το ερώτημα που τίθεται.

"....τον Όργουελ τον φόβιζαν οι άνθρωποι που θα απαγόρευαν τα βιβλία. Τον Άλντους Χάξλει τον φόβιζε το γεγονός ότι δεν θα υπήρχε λόγος να απαγορευτεί ένα βιβλίο γιατί δεν θα βρισκόταν πλέον ούτε ένας άνθρωπος πρόθυμος να διαβάσει ένα βιβλίο... Ο Όργουελ φοβόταν εκείνους που θα μας στερούσαν την πληροφόρηση. Ο Χάξλει φοβόταν εκείνους που θα μας μπούκωναν με άφθονη "παρα-πληροφόρηση", για να μας καταντήσουν πλάσματα της αδράνειας και του εγωισμού. Ο Όργουελ φοβόταν ότι η αλήθεια θα κρατιόταν μυστική.. Ο Χάξλει φοβόταν ότι η αλήθεια θα πνιγόταν σε έναν ωκεανό ασυναρτησιών.. Ο Όργουελ φοβόταν ότι θα αναπτύσσαμε έναν πολιτισμό υποτέλειας.. Ο Χάξλει φοβόταν ότι θα αναπτύσσαμε έναν πολιτισμό κοινοτοπίας. Ο Όργουελ φοβόταν ότι θα είχαμε ακόμη και στις ερωτικές μας στιγμές το μάτι του μεγάλου αδερφού να μας παρακολουθεί.. Ο Χάξλει φοβόταν ότι κάποτε θα μας....άρεσε αυτό και θα πληρωνόμαστε κι από πάνω.. Με λίγα λόγια ο Όργουελ φοβόταν ότι θα μας καταστρέψουν αυτοί που μισούμε.. Ο Χάξλει φοβόταν ότι θα μας καταστρέψουν αυτοί που αγαπάμε..
Ποιος από τους δύο δικαιώθηκε άραγε;"
ΝΙΛ ΠΟΣΤΜΑΝ-Πανεπιστημιακός

Ανάπτυξη παραγράφου

Η παράγραφος αναπτύσσεται με πολλούς τρόπους, δίνονται παρακάτω, εκτός από τους βασικούς τρόπους και παραδείγματα για τον καθένα.

• Με παραδείγματα (με επεξηγήσεις)
Με την αλλαγή των κοινωνικών συνθηκών αλλάζουν και οι αντιλήψεις μας. Στις συνθήκες της δουλοκτητικής εποχής, όταν η παραγωγή υλικών αγαθών στηριζόταν κυρίως στην εργασία των δούλων, η δουλεία θεωρούνταν φυσικός και δίκαιος θεσμός…

• Με σύγκριση και αντίθεση ( με ομοιότητες και διαφορές)
Το δοκίμιο ενώ έχει αρκετά στοιχεία κοινά με τα λογοτεχνικά και μη λογοτεχνικά κείμενα, δεν ταυτίζεται με κανένα. Το κοινό που έχει με τη λογοτεχνία είναι….Η διαφορά του αφορά κυρίως… Από την άλλη το δοκίμιο έχει ομοιότητες αλλά και διαφορές με τα μη λογοτεχνικά είδη….

• Με αιτιολόγηση
Θα ήταν επικίνδυνο σφάλμα να στηριχτούμε σήμερα πάνω στην άποψη ότι ο πυρηνικός πόλεμος μπορεί να αποφευχθεί ή να προληφθεί με το πυρηνικό αδιέξοδο ή την ισορροπία του τρόμου. Πρώτο, γιατί η τεχνολογία μπορεί να καταστρέψει αυτήν την ισορροπία. Έπειτα η ισορροπία γίνεται όλο και πιο ασταθής…Τέλος…

• Με ορισμό
Πολιτισμός είναι το σύνολο των επιτευγμάτων του ανθρώπου. Όλα τα αγαθά που έχουν σχέση με την τεχνική, την…, είναι προιόντα του πολιτισμού. Σε αυτά πρέπει να προστεθούν τα ιδεώδη που διαμορφώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου, ο…, καθώς και τα… που πραγματοποιήθηκαν στους επιμέρους τομείς προόσου.

• Με διαίρεση ( κομμάτιασμα του όλου στα μέρη του)
Τον πολιτισμό τον διαιρούμε συνήθως σε τεχνικό και πνευματικό. Ο τεχνικός πολιτισμός περιλαμβάνει…. Στην έννοια του πνευματικού πολιτισμού μπορούμε να περιλάβουμε…

• Με αίτια και αποτελέσματα
Η κατάργηση της σύγχρονης δουλείας οφείλεται στις ίδιες αιτίες που προκάλεσαν και την κατάργηση της αρχαίας δουλείας. Η πρώτη αιτία ήταν… Η δεύτερη ήταν πως οι δούλοι…

• Με αναλογία ( εκτενής παρομοίωση με κάτι που μας είναι γνωστό)
Το εμπόδιο στη γραπτή επικοινωνία μπορέί να υπερνικηθεί με το καλό γράψιμο και το σωστό διάβασμα. Μπορεί ο συγγραφέας να μας προσφέρει ένα καλοδουλεμένο και σαφές κείμενο, για να επικοινωνήσει άμεσα μαζί μας, αλλά μόνη της η προσπάθεια αυτή δεν αρκεί· πρέπει κι εμείς να κάνουμε το άλλο μισό του δρόμου. Ως αναγνώστης πρέπει να σκάβουμε τη σήραγγα της επικοινωνίας από τη δική μας πλευρά

Περίληψη

Η περίληψη έχει ως στόχο τη συνοπτική, αλλά πιστή απόδοση των απόψεων που διατυπώνονται σε ένα κείμενο. Με την περίληψη ελέγχεται η κριτική, αφαιρετική και συνθετική ικανότητα του μαθητή. Η έκταση της καταλαμβάνει το 1/3 του αρχικού κειμένου. Αν είναι εκτενής, περιλαμβάνει τις σημαντικές λεπτομέρειες κάθε παραγράφου του κειμένου, αν όμως είναι συνοπτική στηρίζεται αποκλειστικά στους πλαγιότιτλους των παραγράφων ή των ενοτήτων του κειμένου.
Στην αρχή της περίληψης επισημαίνεται το θεματικό κέντρο του κειμένου, με άλλα λόγια η βασική ιδέα-θέμα που απασχολεί το συγγραφέα. Μεγάλη σημασία έχει η σωστή επιλογή των διαρθρωτικών λέξεων, ώστε να εξασφαλιστεί η συνοχή και η συνεκτικότητα του κειμένου. Καλό είναι επίσης να επιλεγεί είτε η ενεργητική είτε η παθητική σύνταξη και όχι να εναλλάσσονται.
Να αποφεύγεται η υπερβολική αφαίρεση, αλλά και η χρησιμοποίηση επουσιωδών λεπτομερειών.
Να αποφεύγεται η μίμηση του ύφους του συγγραφέα (το ύφος μπορεί να είναι από λογοτεχνικό έως επιστημονικό και από δραματικό έως ειρωνικό), καθώς και η χρήση αυτούσιων φράσεων του κειμένου. Όταν πάντως επιλέγονται φράσεις από το κείμενο καλό είναι να τοποθετούνται μέσα σε εισαγωγικά.

Να αποφεύγεται η χρήση προσωπικών σχολίων, συμπερασμάτων, κρίσεων. Η περίληψη πρέπει να χαρακτηρίζεται από αντικειμενικότητα.
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
• συνολική ανάγνωση του κειμένου με σκοπό την κατανόηση του θεματικού του κέντρου ,αλλά και της συλλογιστικής πορείας που ακολουθεί ο συγγραφέας.
• χωρισμός του κειμένου σε νοηματικές ενότητες, αν βέβαια αυτό είναι δυνατό.
• επιμέρους μελέτη των παραγράφων με σκοπό το διαχωρισμό των ουσιωδών από τα επουσιώδη στοιχεία.
• διαμόρφωση πλαγιοτίτλων που συμπυκνώνουν την ουσία κάθε παραγράφου (αν κάποιες παράγραφοι περιέχουν παραδείγματα ή άλλες δευτερεύουσες λεπτομέρειες δεν χρειάζεται να χρησιμοποιηθούν στην περίληψη).
• σύνθεση των πλαγιοτίτλων σε ένα ενιαίο κείμενο με συνοχή, που καταγράφει τις σημαντικότερες ιδέες του συγγραφέα. Κατά τη σύνθεση αυτή είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν φράσεις, όπως: ο συγγραφέας αναφέρει, διατυπώνει, υποστηρίζει,επισημαίνει ,συμπεραίνει, τονίζει ,προσθέτει κ.α.
Πρέπει να σημειωθεί τέλος ότι, όταν η δομή του κειμένου που δίνεται είναι χαλαρή ή συνειρμική και γι' αυτό η προηγούμενη διαδικασία δεν μπορεί να εφαρμοστεί, για να προκύψει η περίληψη, χρειάζεται να εντοπιστούν οι βασικές ιδέες, που είναι πιθανόν να είναι διάσπαρτες στο κείμενο. Σε κάθε περίπτωση πάντως είναι βασικό να κατανοήσει κανείς το πώς συσχετίζονται οι έννοιες, ποιες είναι οι νοηματικές σχέσεις, ώστε να αποδοθούν σωστά στην περίληψη καινά μην παραποιηθούν οι θέσεις του συγγραφέα. Σημαντικό είναι να κινηθεί κανείς στο όριο των λέξεων που προτείνεται (συνήθως 80-100 ή 100-120).

Μορφή των λέξεων. Παραγωγή -Σύνθεση

Εκτός από τις άκλιτες λέξεις (καί, παρά, πρό, σύν) υπάρχει κι ένας μεγάλος αριθμός λέξεων, που αλλάζουν μορφή. Αυτή την αλλαγή της μορφής την ονομάζουμε κλίση.
Κλίση
Τα ουσιαστικά, τα επίθετα, τα άρθρα, οι αντωνυμίες κλίνονται κατά γένος (αρσενικό, θηλυκό, ουδέτερο), αριθμό (ενικό,πληθυντικό) και πτώση (ονομαστική, γενική,αιτιατική, κλητική).
Τα ρήματα κλίνονται κατά πρόσωπο, αριθμό, χρόνο, έγκλιση και φωνή.

Από ένα υπόστρωμα λέξεων και μορφημάτων σύμφωνα με ορισμένους κανόνες και υποδείγματα μπορούν να σχηματιστούν καινούριες λέξεις. Διακρίνουμε δύο κύριους τρόπους σχηματισμού λέξεων, τη σύνθεση και την παραγωγή.
1. Σύνθεση: Μια σύνθετη λέξη αποτελείται από δύο ή περισσότερες ξεχωριστές λέξεις, συνήθως από μια βασική λέξη και από έναν προσδιορισμό
2. Παραγωγή: Η παραγωγή αποτελείται από μια ξεχωριστή λέξη (ή τη ρίζα της) και από ένα ή περισσότερα αχώριστα μορφήματα

Γραμματική

Η μαγεία τής Γραμματικής

Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ

Στην αντίληψη των περισσοτέρων η έννοια τής Γραμματικής έχει συνδεθεί με μια κυμαινόμενη απέχθεια. Αλλοι περισσότερο κι άλλοι λιγότερο με «τραυματικές εμπειρίες» από τον τρόπο που διδάχτηκαν τη Γραμματική στο σχολείο, την θεωρούν ως ένα σύνολο πληκτικών έως άχρηστων πληροφοριών για καταλήξεις, για κλίσεις ρημάτων και ονομάτων, για γένη, για ανώμαλους τύπους ρημάτων, για ονόματα που δεν έχουν ενικό ή πληθυντικό, για ατέλειωτους πίνακες τύπων, για κατηγορίες επιρρημάτων, για παραθετικά επιθέτων κ.λπ. Γενικά πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν πως ανάλωσαν στο σχολείο χρόνο για έναν αχανή φορμαλισμό, για μια τυποκρατία και τυπολατρία, που επινόησαν, επέβαλαν και εφαρμόζουν οι εκπαιδευτικοί (δάσκαλοι και, κυρίως, φιλόλογοι) για να καταξιώσουν το επάγγελμά τους και να δικαιολογήσουν μέρος τής δουλειάς τους, ασκώντας μάλιστα μια μορφή καταπίεσης που σκορπίζει άγχος και απέχθεια. Είναι πολύ λιγότεροι αυτοί που αναπολούν την ενασχόληση με τη Γραμματική, την απομνημόνευση τύπων και την αναγνώριση γραμματικών δομών ή τη λύση γραμματικών ασκήσεων και σεμνύνονται για τις γραμματικές τους γνώσεις και ικανότητες τότε και τώρα.
Αλήθεια, δικαιολογείται αυτή η αρνητική τοποθέτηση πολλών έναντι τής Γραμματικής; Μήπως φταίει η ίδια η υφή τού μαθήματος; Μήπως φταίμε εμείς οι δάσκαλοι με τον τρόπο που την διδάσκουμε; Μήπως θυσιάσαμε την ουσία στους τύπους και χάσαμε μαζί - ναι! - τη γοητεία και τη μαγεία τής Γραμματικής; Θα επιχειρήσουμε μερικές νύξεις για το θέμα αυτό.
Τι είναι, πρώτα-πρώτα, η Γραμματική μιας γλώσσας; Τι χρειάζεται; Ε λοιπόν, Γραμματική είναι ο τρόπος που έχει επινοήσει ο άνθρωπος στη γλώσσα για να δηλώνει τις σχέσεις που συνδέουν τις λέξεις μεταξύ τους ώστε να δίνουν νόημα, να εκφράζουν τα νοήματα που θέλουμε να «κοινωνήσουμε» στους άλλους. Ο λόγος μας δεν μπορεί να είναι μεμονωμένες, αποκομμένες, σκόρπιες λέξεις. Οι λέξεις δηλώνουν πληροφορίες («σημασίες») και εξ ορισμού υποχρεούνται να συν-τάσσονται, να συνδέονται ώστε να προκύπτει νόημα. Χρειάζεται λ.χ. ένα υποκείμενο για να ενεργοποιεί ένα ρήμα («το υποκείμενο τού ρήματος») και ένα ή περισσότερα συμπληρώματα τής ίδιας τής σημασίας κάθε ρήματος («τα αντικείμενα τού ρήματος»). Το ίδιο το ρήμα ως ενέργεια ή κατάσταση δεν μπορεί να υπάρξει «στον αέρα»! Χρειάζεται πρόσωπο (υποκείμενο) που το «κινεί», βαθμίδα χρόνου στον οποίο τοποθετείται η ενέργειά του (παρελθόν - παρόν - μέλλον), ποιότητα χρόνου (διάρκεια, επανάληψη, στιγμιαίο), χρειάζεται δήλωση τού βαθμού βεβαιότητας (εγκλίσεις ή «τροπικότητα» τού ρήματος). Ολα αυτά είναι σχέσεις. Αλλά για να πάρουν «σάρκα και οστά», για να δηλωθούν στην επικοινωνία, χρειάζεται να μορφο-ποιηθούν, να εκφραστούν δηλ. με τύπους, χρειάζονται Γραμματική. Είναι φανερό, λοιπόν, ότι η Γραμματική είναι ένα σύστημα μορφών που έχουν επινοηθεί σε κάθε γλώσσα για να δηλώσουν τις σχέσεις που συνδέουν τις λέξεις μεταξύ τους, τις συντακτικές σχέσεις. Αρα χωρίς σύνταξη δεν υπάρχει γλώσσα και χωρίς γραμματική (τύπους που να δηλώνουν τις συντακτικές σχέσεις) δεν υπάρχει σύνταξη, άρα και γλώσσα. Τελικά, χωρίς τη διπλή αυτή δόμηση τής γλώσσας, τη σύνταξη και τη γραμματική, δεν νοείται γλώσσα.