Παραθετικά

• Ο περιφραστικός σχηματισμός είναι ο πιο κοινός και συνηθισμένος.
Μονολεκτικό τύπο συγκριτικού δεν έχουν τα επίθετα που λήγουν σε:
-ής, -ιά, -ί (καφετής - καφετιά - καφετί -» πιο καφετής)
-ης, -α, -ικο (ζηλιάρης - ζηλιάρα - ζηλιάρικο -» πιο ζηλιάρης)
-άς, -ού, -άδικο /-ής, -ού, -ήδικο /-άς, -ού, -ούδικο (φωνακλάς - φωνακλού -φωνακλάδικο - πιο φωνακλάς, γουρλής - γουρλού - γουρλήδικο — πιο γουρλής, υπναράς - υπναρού- υπναρούδικο —» πιο υπναράς).
• Μονολεκτικό τύπο συγκριτικού δεν έχουν, επίσης, τα άκλιτα και οι μετοχές.
• Ορισμένα επίθετα σε -ος σχηματίζουν το συγκριτικό και με κατάληξη -ότερος
και με κατάληξη -ύτερος: γλυκός -» γλυκότερος/γλυκύτερος, κοντός - κοντό-
τερος/κοντύτερος, χοντρός -» χοντρότερος/χοντρύτερος.


Ο απόλυτος υπερθετικός σχηματίζεται και έτσι: πολύ/ πολύ πολύ + θετικός βαθμός. π.χ. δυνατός — πιο δυνατός —* πολύ δυνατός / πολύ πολύ δυνατός.

Ελλειπτικά παραθετικά

άνω (επίρρ.) ανώτερος ανώτατος
κάτω (επίρρ.) κατώτερος κατώτατος
άπω (επίρρ.) απώτερος απώτατος
έσω (επίρρ.) εσώτερος εσωτατος
ένδον (επίρρ.) ενδότερος ενδότατος
υπέρ (πρόθ.) υπέρτερος υπέρτατος
— προτιμότερος -
— πρωτύτερος -
_ μεταγενέστερος -
— προγενέστερος -
— - φίλτατος
- - ύψιστος/ Υψιστος
— - ύπατος
- - Μεγαλειότατος

Ανώμαλα παραθετικά

Απλός Απλούστερος/πιο απλός Απλούστατος/πολύ απλός
Γέρος Γεροντότερος/πιο γέρος
Κακός Χειρότερος/πιο κακός Χείριστος/κάκιστος/πολύ κακός
Καλός Καλύτερος/πιο καλός Άριστος/κάλλιστος/πολύ καλός
Λίγος Λιγότερος/πιο λίγος Ελάχιστος/πολύ λίγος
Μικρός Μικρότερος/πιο μικρός Ελάχιστος/πολύ μικρός
Μεγάλος Μεγαλύτερος/πιο μεγάλος Μέγιστος/πολύ μεγάλος
πολύς Περισσότερος/πιο πολύς Πλείστος/πάρα πολύς

Αντωνυμίες

Κτητικές αντωνυμίες
-(α' πρόσωπο) δικός μου/δικός μας, δική μου/δική μας, δικό μου/δικό μας
-(β' πρόσωπο) δικός σου/δικός σας, δική σου/δική σας, δικό σου/δικό σας
-(γ' πρόσωπο) δικός τον/δικός τους, δική τον/δική τους, δικό τον/δικό τους.
Ως κτητικές αντωνυμίες λειτουργούν και οι αδύνατοι τύποι των προσωπικών αντωνυμιών έπειτα από ουσιαστικό.
Οριστικές αντωνυμίες
-ο ίδιος, η ίδια, το ίδιο
-μόνος, μόνη, μόνο (το επίθετο χωρίς άρθρο, και συνοδευόμενο από τη γενική των αδύνατων τύπων της προσωπικής αντωνυμίας)
Αυτοπαθείς αντωνυμίες-του εαυτού μου (α' πρόσωπο), τον εαυτού σον (β' πρόσωπο), τον εαυτού τον (γ
πρόσωπο)
Ερωτηματικές αντωνυμίες
-ποιος, ποια, ποιο
-πόσος, πόση, πόσο
-τι (άκλιτο)
Αόριστες αντωνυμίες
-ένας, μία/μια, ένα. Διακρίνεται από το αόριστο άρθρο, αφού εκείνο συνοδεύει πάντα ουσιαστικό, και από το απόλυτο αριθμητικό, αφού εκείνο προσδιορίζει τη διαφορά της μονάδας από τα πολλά.
-κανένας, καμία/καμιά, κανένα
-κάποιος, κάποια, κάποιο
-άλλος, άλλη, άλλο
-κάμποσος, κάμποση, κάμποσο
-μερικοί, μερικές, μερικά
-καθένας, καθεμιά, καθένα
-κάτι, κατιτί (άκλιτα)
-τίποτε/τίποτα (άκλιτα)
-ο (η, το) δείνα - ο (η, το) τάδε (άκλιτα)
Αναφορικές αντωνυμίες
-ο οποίος, η οποία, το οποίο
-όποιος, όποια, όποιο
-όσος, όση, όσο
-που. Αντικαθιστά το οποίος, οποία, οποίο, όχι όμως όταν αυτό συνοδεύεται από πρόθεση. Δεν μπορεί να αντικατασταθεί από το επίρρημα όπου. Προσοχή να μη συγχέεται με το τονιζόμενο ερωτηματικό πού και τον άτονο σύνδεσμο που.
-ό,τι. Προσοχή να μη συγχέεται με τον ειδικό σύνδεσμο ότι.
Δεικτικές αντωνυμίες
-αυτός, αυτή, αυτό (δηλώνει το χρονικά και τοπικά κοντά)
-εκείνος, εκείνη, εκείνο (δηλώνει το χρονικά και τοπικά μακριά)
-τέτοιος, τέτοια, τέτοιο (δείχνει την ποιότητα του ουσιαστικού)
-τόσος, τόση, τόσο (δείχνει την ποσότητα του ουσιαστικού)
-(ε)τούτος, (ε)τούτη, (ε)τούτο (δηλώνει το πολύ κοντά, που μπορούμε να το αγγί-
ξουμε)

Επιρρηματικοί προσδιορισμοί

Επιρρηματικοί προσδιορισμοί

1. ονομάζονται τα λεκτικά σύνολα που συμπληρώνουν την έννοια του ρήματος, ώστε να γίνει πιο σαφής
2. συμπληρώνουν την έννοια
• Ενός επιθέτου: ο Γιάννης είναι πολύ ωραίος
• Ενός επιρρήματος: Ο Γιάννης ξύπνησε πολύ νωρίς
• Ενός ουσιαστικού: κινήθηκε ήρεμα προς την έξοδο
3. Μορφή των επιρρηματικών προσδιορισμών
• Μονολεκτικοί: γύρισε τραγουδώντας
• Περιφραστικοί: έχουν τη μορφή: προθετικά σύνολα:έκλεισε την πόρτα με δύναμη, επίρρημα +επίρρημα:περπατούσε σιγά σιγά, επίρρημα+ προθετικό σύνολο: φωνάζαμε έξω από το σχολείο, έναρθρη πτώση:θα δειπνήσουμε το πρωί, δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις: είχα διαβάσει τόσο καλά, ώστε δε με προβλημάτισε καμιά ερώτηση, διπλή πτώση: στάθηκε άκρη άκρη.
4. Εκφράζουν
• Τόπο: έλα εδώ
• Χρόνο:θα περάσω αύριο
• Αιτία:έκλαψε από χαρά
• Σκοπό: μαζεύω χρήματα για να πάω διακοπές
• Αποτέλεσμα: ήταν τόσο αφηρημένος, που δε με είδε
• Εναντίωση, παραχώρηση: θα έρθω αν και είμαι κουρασμένη
5. Τα προθετικά σύνολα δε λειτουργούν μόνο ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί αλ-λά και ως αντικείμενα. Τα προθετικά σύνολα που είναι επιρρηματικοί προσδιορισμοί μπορούν να αντικατασταθούν με ένα επίρρημα και απαντούν σε ερωτήματα όπως: πού, πότε, γιατί, για ποιο σκοπό, με ποιο τρόπο κ.α.: δείχνω σε έναν ξένο το δρόμο (αντικείμενο) ενώ : ζω στην πόλη (επιρ. προσδ.)

Μορφή των λέξεων. Παραγωγή -Σύνθεση

Εκτός από τις άκλιτες λέξεις (καί, παρά, πρό, σύν) υπάρχει κι ένας μεγάλος αριθμός λέξεων, που αλλάζουν μορφή. Αυτή την αλλαγή της μορφής την ονομάζουμε κλίση.
Κλίση
Τα ουσιαστικά, τα επίθετα, τα άρθρα, οι αντωνυμίες κλίνονται κατά γένος (αρσενικό, θηλυκό, ουδέτερο), αριθμό (ενικό,πληθυντικό) και πτώση (ονομαστική, γενική,αιτιατική, κλητική).
Τα ρήματα κλίνονται κατά πρόσωπο, αριθμό, χρόνο, έγκλιση και φωνή.

Από ένα υπόστρωμα λέξεων και μορφημάτων σύμφωνα με ορισμένους κανόνες και υποδείγματα μπορούν να σχηματιστούν καινούριες λέξεις. Διακρίνουμε δύο κύριους τρόπους σχηματισμού λέξεων, τη σύνθεση και την παραγωγή.
1. Σύνθεση: Μια σύνθετη λέξη αποτελείται από δύο ή περισσότερες ξεχωριστές λέξεις, συνήθως από μια βασική λέξη και από έναν προσδιορισμό
2. Παραγωγή: Η παραγωγή αποτελείται από μια ξεχωριστή λέξη (ή τη ρίζα της) και από ένα ή περισσότερα αχώριστα μορφήματα